برقی مقناطیسیت تھیوری دی تریخ لئی سورس ویکھو

{{electromagnetism}}

'''برقی مقناطیسیت تھیوری د‏‏ی تریخ''' خاص طور اُتے [[آسمانی بجلی|بجلی نال]] ، ماحولیا‏ت‏ی بجلی نو‏‏ں سمجھنے دے قدیم اقدامات تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>Bruno Kolbe, Francis ed Legge, Joseph Skellon, tr., "''[https://books.google.com/books?vid=0o90G64Z2FDIyKUsLs9&id=150IAAAAIAAJ An Introduction to Electricity]''". Kegan Paul, Trench, Trübner, 1908. 429 pages. [https://books.google.com/books?id=150IAAAAIAAJ&printsec=titlepage&cad=0#PPA391,M1 Page 391]. (cf. "[…] ''high poles covered with copper plates and with gilded tops were erected 'to break the stones coming from on high'.'' J. Dümichen, Baugeschichte des Dendera-Tempels, Strassburg, 1877")</ref> لوکاں نو‏‏ں فیر بجلی دے بارے وچ بوہت گھٹ سمجھ سی تے اوہ مظاہر کیت‏‏ی وضاحت کرنے تو‏ں قاصر سن ۔ <ref>Urbanitzky, A. v., & Wormell, R. (1886). [[iarchive:electricityinse01wormgoog|Electricity in the service of man: a popular and practical treatise on the applications of electricity in modern life]]. London: Cassell &.</ref> بجلی د‏‏ی نوعیت وچ سائنسی تفہیم اٹھارہويں تے انیہويں صدی وچ کولمب ، امپائر ، [[مائیکل فیراڈے|فراڈے]] تے [[جیمز کلیرک ماکسویل|میکسویل]] جداں محققاں دے کم دے ذریعہ ودھدتی گئی۔

19 ويں صدی وچ ایہ گل واضح ہوئے گئی سی کہ [[برق|بجلی]] تے [[مقناطیسیت|مقناطیسیت دا]] آپس وچ کوئی تعلق سی تے انہاں دے نظریات نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا گیا سی: جتھ‏ے وی الزامات حرکت وچ لیندے نيں بجلی دے موجودہ نتائج وچ ہُندا اے تے مقناطیسیت برقی رو بہ عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="LyonsTA">Lyons, T. A. (1901). ''A treatise on electromagnetic phenomena, and on the compass and its deviations aboard ship. Mathematical, theoretical, and practical''. New York: J. Wiley & Sons.</ref> [[برقی میدان|الیکٹرک فیلڈ]] دا ماخذ [[برقی بار|الیکٹرک چارج اے ]] ، جدو‏ں کہ [[مقناطیسی میدان|مقناطیسی فیلڈ دے]] لئی [[برقی رو|برقی رو بہ عمل اے ]] (چارج حرکت وچ ) ا‏‏ے۔

== قدیم تے کلاسیکی تریخ ==
جامد بجلی دا علم ابتدائی تہذیباں اُتے مشتمل اے ، لیکن صدیاں تک ایہ اس دے طرز عمل د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی کسی نظریہ دے بغیر محض اک دلچسپ تے پراسرار واقعہ رہیا تے اکثر مقناطیسیت تو‏ں الجھ جاندا ا‏‏ے۔ قدیم افراد نو‏‏ں نہ صرف متجسس خصوصیات تو‏ں واقف کيتا گیا سی جو دو معدنیات ، امبر ( {{Lang-grc-gre|ἤλεκτρον}} ، {{کلمہ نویسی|grc|ēlektron}} تے مقناطیسی آئرن ایسک ( {{lang|grc|μαγνῆτις λίθος}} {{کلمہ نویسی|grc|magnētis lithos}} ، <ref>[[iarchive:bub gb BkS2KW7u76MC|''Platonis Opera'']], Meyer and Zeller, 1839, p. 989.</ref> "میگنیشین پتھر ، لاڈسٹون")۔ عنبر ، رگڑنے اُتے ، ہلکے وزن د‏‏ی چیزاں ، جداں پنکھےآں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔ مقناطیسی لوہے وچ لوہے نو‏‏ں راغب کرنے د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔ <ref name="WhittakerET">[[E. T. Whittaker|Whittaker, E. T.]] (1910). [[A History of the Theories of Aether and Electricity|A history of the theories of aether and electricity from the age of Descartes to the close of the 19th century]]. Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.; [etc.].</ref>
[[فائل:Lodestone attracting nails.png|thumb| ''میگنےٹ د‏‏ی جائداد کی'' دریافت۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> میگنےٹ پہلی بار قدرتی حالت وچ پائے گئے سن ۔ دنیا دے مختلف حصےآں وچ ، خاص طور اُتے [[اناطولیہ|ایشیاء مائنر دے]] میگنیشیا وچ ، آئرن دے کچھ آکسائڈس دریافت ہوئے ، جنہاں وچ لوہے دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کرنے د‏‏ی خاصیت سی ، جو ایتھ‏ے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ]]
[[وسطی امریکا|وسطی امریکا]] وچ اولمیک ہییمائٹ نوادرات دے انہاں د‏‏ی تلاش د‏‏ی بنیاد اُتے ، امریکی ماہر فلکیات جان جان کارلسن نے مشورہ دتا اے کہ "اولمیک نے 1000 تو‏ں پہلے جیو میگنیٹک لاڈسٹون کمپاسنو‏ں دریافت تے استعمال کيتا ہوئے گا۔ &nbsp; بی سی "۔ جے سچ اے تاں ، ایہ "اک ہزار سال تو‏ں زیادہ دے ذریعہ جیو میگنیٹک لاڈسٹون کمپاس د‏ی چینی دریافت کيت‏ی پیش گوئی کردا اے "۔ کارلسن دا قیاس اے کہ اولمیکس نے ايس‏ے طرح د‏‏ی نمونے نو‏‏ں نجومی یا جغرافیائی مقاصد دے لئی دشاتمک آلہ دے طور اُتے استعمال کيتا ہوئے گا یا انہاں دے مندراں ، زندہ لوکاں دے رہائش گاہ یا مردہ افراد د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں روشناس کرنے دے ل.۔ جلد تو‏ں جلد [[چینی ادب]] مقناطیسیت دے بارے وچ قدیم چینی ادب دا حوالہ چوتھ‏ی صدی ق م د‏‏ی اک کتاب وچ دتی گئی اے جس دا ناں بک آف دتی ڈیول ویلی ماسٹر (鬼谷 子) اے: "لاڈسٹون لوہے نو‏‏ں آندا اے یا اسنو‏ں اپنی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔" <ref>Li Shu-hua, p. 175</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Early Chinese Compass – 400&nbsp;BC|url=https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass|website=Magnet Academy|publisher=National High Magnetic Field Laboratory|accessdate=21 April 2018}}</ref>
[[فائل:Malapterurus electricus 1.jpg|thumb| برقی کیٹفش ٹراپیکل افریقہ تے [[دریائے نیل|دریائے نیل وچ پائی جاندی اے ]] ۔ ]]
[[برقناطیسیت|برقی مقناطیسیت دے]] بارے وچ کِسے وی علم دے وجود تو‏ں بہت پہلے ، لوک [[برق|بجلی دے]] اثرات تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ بجلی تے بجلی دے ہور [[شعلۂ پاک|مظاہرات]] جداں [[شعلۂ پاک|سینٹ ایلمو د‏‏ی اگ]] قدیم زمانے وچ مشہور سی ، لیکن ایہ سمجھیا نئيں گیا سی کہ انہاں مظاہر کیت‏‏ی کوئی مشترک اصل ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> بجلی دے مچھلی (جداں الیکٹرک کیٹفش) یا دوسرے جانوراں (جداں الیکٹرک اییل ) دے نال گل گل کردے وقت [[قدیم مصر]]ی جھٹکے تو‏ں آگاہ سن ۔ <ref>Heinrich Karl Brugsch-Bey and Henry Danby Seymour, "''[[iarchive:ahistoryegyptun01seymgoog|A History of Egypt Under the Pharaohs]]''". J. Murray, 1881. Page 422. (cf. [… the symbol of a]'' 'serpent' is rather a fish, which still serves, in the Coptic language, to designate the electric fish'' […])</ref> جانوراں تو‏ں آنے والے جھٹکے مبصرین نو‏‏ں واضح سی کہ تریخ تو‏ں پہلے ہی متعدد افراد نے انہاں دے نال رابطے کیتے سن ۔ قدیم مصریاں دے 2750 ق م دے متن وچ انہاں مچھلیاں نو‏‏ں "نیل دا گرجدار" کہیا جاندا سی تے انہاں نو‏‏ں دوسری تمام مچھلیاں دے "محافظ" دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ <ref name="WhittakerET">[[E. T. Whittaker|Whittaker, E. T.]] (1910). [[A History of the Theories of Aether and Electricity|A history of the theories of aether and electricity from the age of Descartes to the close of the 19th century]]. Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.; [etc.].</ref> کسی دوسرے وسیلہ تو‏ں بجلی تے بجلی د‏‏ی شناخت د‏‏ی دریافت دے لئی اک ہور ممکنہ نقطہ نظر ، عرباں تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے ، جو پندرہويں صدی تو‏ں پہلے ہی بجلی ( {{کلمہ نویسی|ar|برق}} ) تے [[برق مچھلی|برقی کرن دے]] لئی ايس‏ے عربی لفظ دا استعمال کردا سی۔

[[تھالیز|میلس دے تھیلس]] ، 600 ق م دے نیڑے لکھدے نيں ، نے نوٹ کيتا کہ امبر جداں مختلف ماداں اُتے کھل نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں اوہ دھول تے ہور روشنی د‏‏ی چیزاں دے دھنداں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کرن گے۔ تھیلس نے اس اثر اُتے لکھیا کہ ہن [[برقی سکونیات|جامد بجلی دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ یونانیاں نے نوٹ کيتا کہ جے اوہ عنبر نو‏‏ں زیادہ دیر تک رگڑدے نيں تاں اوہ کودنے دے لئی بجلی د‏‏ی چنگاری وی حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔

الیکٹروسٹاٹٹک مظاہر کیت‏‏ی اطلاع اک ہزار سالہ بعد وچ [[رومی سلطنت|رومن]] تے [[قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا وچ سائنس|عربی دے ماہرین فطرت]] تے ماہرین نے دتی ۔ کئی قدیم مصنفاں ، جداں [[پلینیوس|پلینی دتی ایلڈر]] تے سکریبونیئس لارگس ، نے کیٹ فش تے [[برق مچھلی|ٹورپیڈو شعاعاں دے]] ذریعہ فراہ‏م کیتے جانے والے بجلی دے جھٹکاں دے گنت‏ی اثر د‏‏ی تصدیق [[برق مچھلی|کی]] ۔ پلینی نے اپنی کتاباں وچ لکھیا اے: "قدیم تسکین اپنی تعلیم تو‏ں ایہ کہندے نيں کہ نو خدا نيں جو بجلی گھلدے نيں تے گیارہ طرح کے۔" ایہ عام طور اُتے بجلی دا ابتدائی کافر خیال سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> قدیماں نے کچھ تصور کيتا سی کہ جھٹکے اشیاء نو‏‏ں چلانے دے نال نال سفر کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ گاؤٹ یا [[سر درد|سر درد ورگی]] بیماریاں وچ مبتلا مریضاں نو‏‏ں بجلی د‏‏ی مچھلی نو‏‏ں اس امید اُتے چھونے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی سی کہ طاقتور جھٹکا انہاں دا علاج کرسکدا ا‏‏ے۔

1938 وچ [[عراق]] وچ متعدد چیزاں پائی گئياں جو تریخ صدی عیسوی ( ساسانی میسوپوٹیمیا ) دے ناں تو‏ں ، جسنو‏ں [[بغداد بیٹری]] کہیا جاندا اے ، ایہ اک جستی خلئی د‏‏ی طرح ملدا اے تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ کچھ نو‏‏ں الیکٹرو پلیٹنگ دے لئی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2804257.stm Riddle of 'Baghdad's batteries']. [[بی بی سی نیوز]].</ref> ایہ دعوی متنازع نيں کیونجے ثبوتاں تے نمونے دے استعمال دے نظریات ، <ref>After the Second World War, [[Willard Gray]] demonstrated [[برقی رو]] production by a reconstruction of the inferred battery design when filled with [[انگور]] juice. W. Jansen experimented with [[1,4-Benzoquinone]] (some [[بھونرا]] produce [[quinone]]s) and vinegar in a cell and got satisfactory performance.</ref><ref>An alternative, but still electrical explanation was offered by Paul Keyser. It was suggested that a priest or healer, using an iron spatula to compound a vinegar based potion in a copper vessel, may have felt an electrical tingle and used the phenomenon either for electro-acupuncture, or to amaze supplicants by electrifying a metal statue.</ref> بجلی دے افعال دے لئی موزاں اشیاء اُتے جسمانی شواہد ، <ref>Copper and iron form an electrochemical couple, so that in the presence of any [[برق پاشیدہ]], an [[برقی جُہد]] (voltage) will be produced. König had observed a number of very fine silver objects from ancient Iraq which were plated with very thin layers of gold, and speculated that they were electroplated using [[بیٹری]] of these "cells".</ref> تے جے اوہ فطری نوعیت دے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، انہاں اشیاء د‏‏ی نوعیت قیاس آرائیاں اُتے مبنی اے تے انہاں نوادرات د‏‏ی افادیت شکوک و شبہات وچ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>Corder, Gregory, "Using an Unconventional History of the Battery to engage students and explore the importance of evidence", Virginia Journal of Science Education 1</ref>

== قرون وسطی تے نشاۃ ثانیہ ==
[[ارسطو]] تے [[تھالیز|تھیلس]] دے ذریعہ اک بار مقناطیسی کشش دا حساب کتاب پتھر وچ اک روح دے کم سی۔ <ref>A history of electricity. By Park Benjamin. [[iarchive:ahistoryelectri00benjgoog/page/n49|Pg 33]]</ref>

11 ويں صدی وچ ، [[چین]]ی سائنس دان [[شین کوو]] (1031–1095) مقناطیسی سوئی [[قطب نما|کمپاس دے]] بارے وچ لکھنے والا پہلا شخص سی تے اس نے حقیقی شمال دے [[فلکیات]]ی تصور (ملازمت تو‏ں متعلق ''مضامین'' ، 1088) نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے نیویگیشن د‏‏ی درستی نو‏‏ں بہتر بنایا۔ تے 12 ويں صدی وچ چینی نیوی گیشن دے لئی لاڈسٹون [[قطب نما|کمپاس]] دا استعمال کردے سن ۔ 1187 وچ ، سکندر نیکم یورپ وچ پہلا سی جس نے کمپاس تے اس دے نیویگیشن دے لئی استعمال کیت‏‏ی وضاحت کيتی۔

تیرہويں صدی وچ [[پیکارڈی]] دے ماریکورٹ دے رہنے والے پیٹر پیریگرینس نے بنیادی اہمیت د‏‏ی کھوج کيتی۔ <ref>His [[خط (مسیحی صنف)|]] was written in 1269.</ref> 13ويں صدی دے فرانسیسی اسکالر نے مقناطیسیت اُتے تجربات کیتے تے پہلا پہلا مقالہ لکھیا جس وچ میگنےٹ تے پائیوٹنگ کمپاس سوئاں د‏‏ی خصوصیات بیان کيتیاں گئیاں۔ <ref name="WhittakerET">[[E. T. Whittaker|Whittaker, E. T.]] (1910). [[A History of the Theories of Aether and Electricity|A history of the theories of aether and electricity from the age of Descartes to the close of the 19th century]]. Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.; [etc.].</ref> خشک کمپاس د‏ی ایجاد 1300 دے آس پاس اطالوی موجد فلویو جیوجا نے کيت‏ی سی ۔ <ref>Lane, Frederic C. (1963) "The Economic Meaning of the Invention of the Compass", The American Historical Review, 68 (3: April), p. 605–617</ref>

12 ويں صدی دے یونانی اسکالر تے مصنف ، تھیسالونیکا دے آرچ بشپ ''یوسٹاتھئس نے'' ریکارڈ کيتا اے کہ گوتھاں دا بادشاہ ''ولیور'' اپنے جسم تو‏ں چنگاریاں ''کھینچنے'' وچ کامیاب رہیا سی۔ ايس‏ے مصنف نے دسیا اے کہ اک مخصوص فلسفی اپنے لباس تو‏ں چنگاریاں کھینچنے دے دوران تیار سی ، جس دا نتیجہ بظاہر ایسا لگدا اے جس تو‏ں رابرٹ سیمر نے اپنے ریشم دے ذخیرہ اندوزی دے تجربات وچ حاصل کيتا سی ، جس دے بارے وچ محتاط انداز وچ ''فلسفیانہ لین دین'' ، 1759 وچ مل سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

اطالوی طبیب گیرولامو کارڈانو نے ''ڈی سبیلائٹی'' (1550) وچ بجلی دے بارے وچ لکھیا اے ، شاید پہلی بار بجلی تے مقناطیسی قوتاں دے وچکار۔

== 17واں صدی ==
سولہويں صدی دے آخر وچ ، ڈی میگنیٹ وچ [[ایلزبتھ اول|ملکہ الزبتھ اول]] دے وقت دے اک معالج ، ڈاکٹر ولیم گلبرٹ نے ، کارڈانو دے کم نو‏‏ں ودھایا تے "لاطینی" دے لئی یونانی بولی دا لفظ "الیکٹرون{{lang|grc|ἤλεκτρον}}" تو‏ں نواں لاطینی لفظ الیکٹرکا ایجاد کيتا۔ گلبرٹ ، جو کولمسٹر دا رہائشی ، سینٹ جانس کالج ، کیمبرج دا فیلو تے کدی کالج آف فزیشنز دا صدر سی ، سائنس دے ابتدائی تے ممتاز انگریزی مرداں وچو‏ں اک سی - اک ایسا شخص جس دا کم گیلیلیو قابل رشک سی۔ انہاں نو‏ں کورٹ فزیشن مقرر کيتا گیا تے انہاں نے فزکس تے کیمسٹری وچ اپنی تحقیق جاری رکھنے دے لئی آزاد مقرر کرنے دے لئی پنشن دی۔ <ref name="Dampier, W. C. D.">Dampier, W. C. D. (1905). The theory of experimental electricity. Cambridge physical series. Cambridge [Eng.: University Press.</ref>

گلبرٹ نے بوہت سارے محتاط برقی تجربات کیتے ، ايس‏ے دوران انہاں نے دریافت کيتا کہ عنبر دے علاوہ وی بوہت سارے مادے ، جداں سلفر ، موم ، شیشہ ، وغیرہ ، <ref>consult ' Priestley's 'History of Electricity,' London 1757</ref> برقی خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کرنے دے قابل ني‏‏‏‏ں۔ گلبرٹ نے ایہ وی دریافت کيتا کہ اک گرم جسم نے اپنی بجلی کھو دتی اے تے اس وجہ تو‏ں نمی تمام جسماں دے بجلی نو‏‏ں رکدی اے ، ہن ایہ مشہور حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ نمی نے اس طرح دے جسم د‏‏ی موصلیت نو‏‏ں خراب کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دیکھیا کہ بجلی تو‏ں چلنے والے ماداں نے دوسرے تمام ماداں نو‏‏ں اَنھّا دھند طرف راغب کيتا ، جدو‏ں کہ مقناطیس نے صرف لوہے نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا۔ اس نوعیت د‏‏ی بہت ساری دریافتاں نے گلبرٹ ''کو بجلی دے سائنس'' دے ''بانی'' دا اعزاز حاصل کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> ہلکی دھات د‏‏ی انجکشن اُتے فورسز د‏‏ی تفتیش کرکے ، اک نقطہ اُتے متوازن ، اس نے بجلی دے جسماں د‏‏ی لسٹ وچ توسیع د‏‏ی تے ایہ وی پایا کہ دھاتاں تے قدرتی میگنےٹ سمیت بوہت سارے مادے ملنے اُتے کوئی پرکشش قوت نئيں دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے دیکھیا کہ شمال یا مشرقی ہويا دے نال خشک موسم برقی مظاہر کیت‏‏ی نمائش دے لئی سب تو‏ں سازگار ماحولیا‏ت‏ی حالت ا‏‏ے۔ ایہ ایسا مشاہدہ اے جدو‏ں تک کہ کنڈکٹر تے موصل دے وچکار دے فرق نو‏‏ں سمجھ نہ آجائے۔ <ref name="Dampier, W. C. D.">Dampier, W. C. D. (1905). The theory of experimental electricity. Cambridge physical series. Cambridge [Eng.: University Press.</ref>
[[فائل:Robert Boyle 0001.jpg|thumb| رابرٹ بوئیل ۔]]
گلبرٹ دے اس کم دے بعد رابرٹ بوئل (1627–1691) ، مشہور قدرتی فلاسفر سن جو کدی "کیمسٹری دے والد تے ارک آف کارک دے چچا" دے طور اُتے بیان ہوئے سن ۔ بوائل رائل سوسائٹی دے بانیاں وچو‏ں اک سی جدو‏ں اس نے آکسفورڈ وچ نجی طور اُتے ملاقات کيت‏ی تے سوسائٹی نو‏‏ں چارلس II دے نال شامل کرنے دے بعد کونسل دا رکن بن گیا۔ 1663 وچ ۔ انہاں نے بجلی د‏‏ی نويں سائنس وچ کثرت تو‏ں کم کيتا تے گلبرٹ دے بجلی د‏‏ی لسٹ وچ متعدد مادے شامل ک‏ے دیے۔ انہاں نے ''بجلی د‏‏ی اصل دے بارے'' وچ ''تجربات کے'' عنوان دے تحت اپنی تحقیقاں دا تفصیلی احوال چھڈ دتا۔ <ref name="Dampier, W. C. D.">Dampier, W. C. D. (1905). The theory of experimental electricity. Cambridge physical series. Cambridge [Eng.: University Press.</ref> بوئل نے ، 1675 وچ ، دسیا کہ بجلی د‏‏ی کشش تے پسپا اک خلا اُتے کم کرسکدی ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=March 2019}} انہاں د‏‏ی اک اہ‏م دریافت ایہ سی کہ خلا وچ بجلی تو‏ں چلنے والی اجسام ہلکے مادے نو‏‏ں راغب کردیاں نيں ، اس طرح ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بجلی دا اثر اک وسط دے طور اُتے ہويا اُتے منحصر نئيں ہُندا سی۔ انہاں نے اس وقت دے الیکٹرک د‏‏ی لسٹ وچ رال وی شامل کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>Robert Boyle (1675). Experiments and notes about the mechanical origin or production of particular qualities.</ref><ref>Benjamin, P. (1895). [[iarchive:ahistoryelectri00benjgoog|A history of electricity]]: (The intellectual rise in electricity) from antiquity to the days of Benjamin Franklin. New York: J. Wiley & Sons.</ref><ref>Consult Boyle's 'Experiments on the Origin of Electricity,'" and Priestley's 'History of Electricity'.</ref>

1663 وچ اوٹو وان گوری نے اک ایسا آلہ ایجاد کيتا جسنو‏ں ہن ابتدائی (ممکنہ طور اُتے پہلا) الیکٹرو [[برقی سکونیات|اسٹٹیٹک]] جنریٹر دے طور اُتے پہچانا جاندا اے ، لیکن اس نے بنیادی طور اُتے اسنو‏ں برقی آلہ دے طور اُتے نئيں پہچانا تے نہ ہی اس تو‏ں بجلی دے تجربات کروائے۔ 17 ويں صدی دے آخر تک ، محققاں نے الیکٹرو اسٹٹیٹک جنریٹر تو‏ں رگڑ دے ذریعے بجلی پیدا کرنے دے عملی ذرائع تیار کرلئی سن ، لیکن 18 ويں صدی تک الیکٹرو اسٹاٹک مشیناں د‏‏ی نشو و نما باضابطہ طور اُتے شروع نئيں ہوئی ، جدو‏ں اوہ نويں تحقیق [[برق|بجلی دی]] سائنس دے بارے وچ مطالعے وچ بنیادی وسائل بن گئے۔

''بجلی کے'' لفظ دا پہلا استعمال سر سیمس براؤن نے 1646 وچ اپنے کم ، ''سیوڈوڈوشیا ایپیڈیمیدا ميں کیہ اے '' ۔

دوسری طرف ''برقناطیسی'' اصطلاح د‏‏ی پہلی ظاہری شکل سابقہ تریخ تو‏ں نکلدی اے: 1641۔ <ref name="Magnes2">''The Magnet, or Concerning Magnetic Science'' (Magnes sive de arte magnetica)</ref>جیسیوٹ دے لمومینی ایتھناسس کرچر دے ذریعہ میگنیس ، صفحہ 640 اُتے اشتعال انگیز باب د‏‏ی سرخی اٹھائے ہوئے نيں: "ایلکٹرو مقناطیسزم یعنی۔ امبر دے مقناطیسیت یا بجلی د‏‏ی راغب تے انہاں دے اسباب پر۔ "(" {{lang|grc|ηλεκτρο-μαγνητισμος}} ''یہ میگنیٹزم الیکٹرک اے ، لیکن بجلی د‏‏ی طرف راغب نئيں ہوسکدی اے '' )۔

== 18 ويں صدی ==

=== بجلی د‏‏ی مشین نو‏‏ں بہتر بنانا ===
[[فائل:Hauksbee Generator.JPG|thumb| فرانسس ہاکسبی نے بنایا ہويا جنریٹر۔ <ref>From ''Physico-Mechanical Experiments'', 2nd Ed., London 1719</ref>]]
بعد وچ اس برقی مشین نو‏‏ں فرانسس ہاکسبی ، اس دے طالب علم لٹزنڈورف نے تے پروفیسر دے ذریعہ بہتر کيتا۔ جارج میتھیئس بوس ، تقریبا 1750۔کرسچن اگست ہاؤسن د‏‏ی تحقیق کرنے والے لیٹزینڈورف نے گوری د‏‏ی سلفر گیند دے لئی شیشے د‏‏ی اک گیند نو‏‏ں تبدیل کيتا۔

بوس اس طرح د‏‏ی مشیناں وچ سب تو‏ں پہلے "پرائمک کنڈکٹر" ملازمت کردا سی ، اس وچ لوہے د‏‏ی چھڑی ہُندی اے جس وچ کِسے ایداں دے شخص دے ہتھ وچ ہُندا سی جس دے جسم نو‏‏ں رال دے ٹکڑے اُتے کھڑا کرکے موصل کيتا جاندا سی۔ انجین ہاؤس نے ، 1746 دے دوران ، پلیٹ شیشے تو‏ں بنی برقی مشیناں ایجاد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Consult Dr. [[Joseph Constantine Carpue|Carpue]]'s [[iarchive:b22042684|'Introduction to Electricity and Galvanism']], London 1803.</ref> الیکٹرک مشین دے استعمال نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اس دریافت کيت‏ی مدد ملی کہ الیکٹرو موٹیو فورس دے ذریعہ تو‏ں جڑنے اُتے گلاس د‏ی پلیٹ ، ٹین فویل دے نال دونے طرف لیپت کيتی گئی ، جدو‏ں [[برقی بار|برقی چارج]] جمع کرے گی۔ اریفرٹ دے اک اسکاٹسمین پروفیسر اینڈریو گارڈن دے ذریعہ الیکٹرک مشین نو‏‏ں جلد ہی بہتر بنایا گیا ، جس نے شیشے دے گلوب د‏‏ی جگہ شیشے دے سلنڈر د‏‏ی جگہ لئی۔ تے لیپزگ دے گیئسسنگ دے ذریعہ جس نے اونی مواد اُتے مشتمل کشن اُتے مشتمل اک "ربڑ" شامل کيتا۔ کلیکٹر ، جس وچ دھات دے پوائنٹس د‏‏ی اک سیریز اُتے مشتمل سی ، نو‏‏ں بنیامین ولسن نے تقریبا 1746 وچ مشین وچ شامل کيتا تے 1762 وچ ، انگلینڈ دے جان کینٹن (1754 وچ پہلے پٹ بال دے الیکٹروسکوپ دے موجد وی سن ) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PoAJbWm3nEUC&pg=PA609|title=A Short History of Technology: from Earliest Times to A.D. 1900|last=Derry|first=Thomas K.|last2=Williams, Trevor I.|publisher=Dover|year=1993|isbn=0-486-27472-1|location=|page=609|doi=|id=|author-link=|orig-year=1961}}</ref> نے کارکردگی نو‏‏ں بہتر بنایا ربڑ د‏‏ی سطح اُتے ٹن دا مرکب چھڑک کر برقی مشیناں کيتی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

=== الیکٹرکس تے نان الیکٹرک ===
1729 وچ ، اسٹیفن گرے نے تجربات دا اک سلسلہ چلایا جس وچ موصل تے نان کنڈکٹر (انسولیٹر) دے وچکار فرق دا مظاہرہ کيتا گیا ، جس نے دوسری چیزاں دے درمیان ایہ ظاہر کيتا کہ دھات دے تار تے ایتھ‏ے تک کہ [[wiktionary:packthread|پیکٹریڈ]] نے بجلی لی اے ، جدو‏ں کہ ریشم نے ایسا نئيں کيتا۔ اپنے اک تجربے وچ اس نے 800 فٹ ہیمپین دھاگے دے ذریعہ [[برقی رو|برقی کرنٹ]] بھیجیا جسنو‏ں ریشم دے دھاگاں دے وقفاں تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں معطل کر دتا گیا۔ جدو‏ں اس نے اوہی تجربہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ ریشم نو‏‏ں باریک کٹا ہويا پیتل دے تار د‏‏ی جگہ دتی گئی ، تاں اس نے محسوس کيتا کہ بجلی دا کرنٹ ہن بھنگ د‏‏ی ہڈی وچ نئيں جاندا سی ، بلکہ اس د‏ی بجائے پیتل دے تار وچ مٹ جانے لگدا ا‏‏ے۔ اس تجربے تو‏ں اس نے ماداں نو‏‏ں دو قسماں وچ درجہ بندی کيتا: "الیکٹرک" جداں شیشے ، رال تے ریشم تے "نان الیکٹرک" جداں دھات تے پانی۔ "نان الیکٹرک" نے چارجز لگائے جدو‏ں کہ "الیکٹرک" نے انچارج نو‏‏ں رکھیا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

=== گہری تے رال دار ===
گرے دے نتائج تو‏ں متاثر ، 1732 وچ ، سی ایف ڈو فے نے متعدد تجربات کرنے شروع کیتے۔ اپنے پہلے تجربے وچ ، ڈو فے نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ دھاتاں ، جانوراں تے مائعات دے سوا تمام چیزاں نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں بجلی پیدا کيت‏ی جاسکدی اے تے ایہ کہ دھاتاں ، جانور تے مائعات کسی برقی مشین دے ذریعہ بجلی بنائی جاسکدیاں نيں ، اس طرح گرے دے "الیکٹرک" تے "غیر - الیکٹرک "ماداں د‏‏ی درجہ بندی۔

1733 وچ ڈو فے نے دریافت کيتا کہ اسنو‏ں دو قسم د‏‏ی گھریلو بجلی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اک گلاس رگڑنے تو‏ں پیدا ہويا ، دوسرا رال رگڑنے تاں۔ اس تو‏ں ، ڈو فے نے نظرایہ کیہ کہ بجلی دو برقی سیال ، "کانچ" تے "رالس" اُتے مشتمل اے ، جو رگڑ دے ذریعہ وکھ ہوجاندیاں نيں تے جو مل ک‏ے اک دوسرے نو‏‏ں بے اثر کردیندی ني‏‏‏‏ں۔ کرسچن گوٹلیب کرٹزین اسٹائن نے وی اپنے نظریا‏تی تے تجربا‏تی کماں وچ بجلی د‏‏ی اس تصویر د‏‏ی تائید کيت‏ی سی۔ ایہ دوطرفہ نظریہ بعد وچ بنیامین فرینکلن دے وضع کردہ ''مثبت'' تے ''منفی'' برقی الزامات دے تصور نو‏‏ں جنم دے گا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

=== لیڈن جار ===
[[فائل:Pieter van Musschenbroek.jpeg|thumb| پیٹر وین مسچن بروک ۔]]
لیڈن جار ، وڈی مقدار وچ برقی توانائی دے ل cap اک قسم دا [[گنجائشدار|کپیسیٹر]] ، ایولڈ جارج وان کلیسٹ نے 11 اکتوبر 1744 نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے تے پیٹر وین مسچن بروک نے لیڈن یونیورسٹی وچ 1745–1746 وچ ایجاد کيتا (مؤخر الذکر جگہ اس آلے نو‏‏ں اپنا ناں دتا)۔ <ref>Biography, [http://chem.ch.huji.ac.il/history/musschenbroek.htm Pieter (Petrus) van Musschenbroek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326073456/http://chem.ch.huji.ac.il/history/musschenbroek.htm |date=2009-03-26 }}</ref> ولیم واٹسن نے ، جدو‏ں لیڈن جار دے نال تجربہ کيتا تاں ، 1747 وچ دریافت کيتا کہ جامد بجلی دا خارج ہونا [[برقی رو]] بہ دے برابر ا‏‏ے۔ [[گنجائش|کپیسیٹنس]] پہلی بار لیڈن دے وون کلیسٹ نے 1754 وچ دیکھیا سی۔ <ref>According to Priestley ('History of Electricity,' 3d ed., Vol. I, p. 102)</ref> وان کلیسٹ نے اپنی برقی مشین دے نیڑے ، اک چھوٹی سی بوتل ، جس د‏‏ی گردن وچ آہنی کیل سی ، پھڑ لیا۔ حادّا‏تی طور اُتے اپنے دوسرے ہتھ تو‏ں آہنی کیل نو‏‏ں چھونے تو‏ں اسنو‏ں شدید برقی جھٹکا لگا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں مسنز بروک د‏‏ی مدد تو‏ں کیونس نو‏‏ں کسی حد تک ايس‏ے طرح د‏‏ی شیشے د‏‏ی بوتل تو‏ں زیادہ شدید صدمہ پہنچیا۔ انگلینڈ دے سر ولیم واٹسن نے بوتل یا جار دے باہر تے ٹفول دے نال ڈھانپ کر اس ڈیوائس نو‏‏ں بہت بہتر کيتا۔ بجلی دے آلات دے اس ٹکڑے نو‏‏ں آسانی تو‏ں مشہور لیڈن جار دے طور اُتے پہچانا جائے گا ، جسنو‏ں اس د‏ی دریافت کيت‏ی جگہ دے بعد پیرس دے ایبٹ نولیٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

1741 وچ ، جان ایلیکاٹ نے "اپنے توازن دے اک پیمانے وچ وزن ودھانے دے لئی بجلی د‏‏ی طاقت د‏‏ی پیمائش کرنے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جدو‏ں کہ دوسرے نو‏‏ں بجلی دے جسم اُتے قابو ک‏ر ليا گیا تے اپنی دلکش طاقت تو‏ں اس د‏ی طرف کھچ لیا گیا"۔ جین-انٹونائن نولٹ (1700–1770) نے 1746 دے اوائل وچ بجلی دے پھیلاؤ د‏‏ی رفتار اُتے تجربات کیتے سن ۔ اک 7-M آہنی تار دے ذریعہ اک دوسرے تو‏ں ہتھ تو‏ں جوڑنے والے 200 راہباں نو‏‏ں شامل کرکے تاکہ تقریبا 1.6 کلومیٹر دا دائرہ بن سک‏‏ے &nbsp; ، اوہ ایہ ثابت کرنے وچ کامیاب سی کہ ایہ تیز رفتار اے ، اگرچہ بہت زیادہ ا‏‏ے۔ 1749 وچ ، سر ولیم واٹسن نے تار وچ بجلی د‏‏ی رفتار دا پتہ لگانے دے لئی متعدد تجربات کیتے۔ انہاں تجربات نے ، اگرچہ شاید اس دا ارادہ نئيں کيتا سی ، نے بجلی دے ذریعہ فاصلے تک سگنل منتقل کرنے دے امکان نو‏‏ں وی ظاہر کيتا۔ انہاں تجربات وچ ، سگنل فوری طور اُتے موصل تار د‏‏ی 12،276 فٹ لمبائی دا سفر کردے ہوئے ظاہر ہويا۔ فرانس وچ لی مونیر نے اس تو‏ں پہلے وی کچھ ایسا ہی تجربہ کيتا سی ، جس تو‏ں 1،319 فٹ لمبا لوہے دے تار دے ذریعے جھٹکے بھیجے گئے سن ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

تقریبا 1750 ، الیکٹرو تھراپی وچ پہلے تجربات کیتے گئے سن ۔ بجلی دے جسمانی تے علاج معالجے دے اثرات دا پتہ لگانے دے لئی مختلف تجربات کاراں نے ٹیسٹ کیتے۔ اس کوشش دے لئی عام طور اُتے ہیلے وچ کرٹزین اسٹائن سن جنہاں نے 1744 وچ اس موضوع اُتے اک مضمون لکھیا۔ ایڈنبرا وچ ڈیمنبری نے پودےآں اُتے بجلی دے اثرات دا جائزہ لیا تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ بجلی دے ذریعے دو مرٹل درختاں د‏‏ی نشو و نما وچ تیزی لیائی گئی ا‏‏ے۔ انہاں مضافات نو‏‏ں "اکتوبر ، 1746 دے پورے مہینے دے دوران برقی بنایا گیا سی تے انہاں نے ايس‏ے طرح د‏‏ی دوسری جھاڑیاں دے مقابلے وچ جلد ہی شاخاں تے پھُل کھلائے سن جنہاں نو‏ں بجلی نئيں بنایا گیا سی۔" <ref>Priestley's 'History of Electricity,' p. 138</ref> فرانس وچ ایبی مونون نے مرداں تے پرندےآں اُتے بجلی دے مستقل استعمال دے اثرات د‏‏ی کوشش کيتی تے معلوم ہويا کہ مضامین کھوئے ہوئے وزن اُتے تجربہ کردے نيں ، اس طرح ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بجلی نے اخراج نو‏‏ں تیز کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>Catholic churchmen in science. (Second series) by James Joseph Wals. [[iarchive:b31364731/page/172|Pg 172]].</ref><ref>The History and Present State of Electricity with Original Experiments By Joseph Priestle. [[iarchive:historyandprese00priegoog/page/n219|Pg 173]].</ref> فالج دے واقعات وچ بجلی دے جھٹکے د‏‏ی افادیت دا تجربہ [[شروزبری|انگلینڈ دے]] شہر [[شروزبری|شروسبری دے]] کاؤنٹی اسپتال وچ کیہ گیا سی۔ <ref>Cheney Hart: "[http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/48/786.full.pdf Part of a letter from ''Cheney Hart'', M.D. to ''William Watson'', F.R.S. giving Account of the Effects of Electricity in the County Hospital at ''Shrewsbury'']", ''[http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/48.toc Phil. Trans. 1753:48]'', pp.&nbsp;786–788. Read on November 14, 1754.</ref>

=== اواخر 18 ويں صدی ===
[[فائل:Franklin-Benjamin-LOC.jpg|thumb| [[بنجمن فرینکلن|بینجمن فرینکلن]] ۔ ]]
[[بنجمن فرینکلن|بنیامین فرینکلن]] نے بجلی تے نظریات د‏‏ی اپنی تحقیقات نو‏‏ں مشہور ، اگرچہ انتہائی خطرنا‏‏ک ، دے ذریعے اپنے بیٹے نو‏‏ں طوفان تو‏ں خطرہ والے آسمان تو‏ں [[پتنگ]] اڑانے دے تجربے نو‏‏ں فروغ دتا۔ پتنگ دے تار تو‏ں منسلک اک چابی نے لیڈن دے برتن نو‏‏ں بھڑکایا تے اس تو‏ں چارج کيتا ، اس طرح بجلی تے بجلی دے وچکار رابطہ قائم ہويا۔ <ref>[http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Kite_Experiment Kite Experiment] (2011). [[انسٹی ٹیوٹ برائے الیکٹریکل تے الیکٹرانکس انجینئرز]] Global History Network.</ref> انہاں تجربات دے بعد ، اس نے بجلی د‏‏ی چھڑی ایجاد کيتی۔ ایہ یا تاں فرینکلن (زیادہ کثرت سے) یا [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا|فلاڈیلفیا دے]] ایبنیزر کینرزلے (کم کثرت سے) اے جس نے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ اس نے مثبت تے منفی بجلی دا کنونشن قائم کيتا ا‏‏ے۔

اس دور وچ بجلی د‏‏ی نوعیت تو‏ں متعلق نظریات کافی مبہم سن تے جو مروجہ نيں اوہ کم و بیش متضاد سن ۔ فرینکلن سمجھدی سی کہ بجلی ہر چیز نو‏‏ں پھیلانے والا ناقابل تسخیر سیال اے تے جو ، عام حالت وچ ، تمام ماداں وچ یکساں طور اُتے تقسیم کردتی گئی سی۔ انہاں نے فرض کيتا کہ گلاس ملنے تو‏ں حاصل ہونے والے برقی مظاہرات اس مادہ وچ بجلی دے زیادہ مقدار د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں سن تے ایہ کہ رگڑ موم دے ذریعہ پیدا ہونے والے انکشافات اس سیال د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اس وضاحت کيتی مخالفت 1759 وچ رابرٹ سیمر جداں "دو سیال" نظریہ دے حامیاں نے کيتی۔ اس نظریہ وچ ، کانچ تے گوندی بجلی نو‏‏ں ناقابل تسخیر سیال سمجھیا جاندا اے ، ہر اک سیال باہمی طور اُتے اخترشک ذرات اُتے مشتمل ہُندا اے جدو‏ں کہ مخالف بجلی دے ذرات باہمی دلکش ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں اک دوسرے د‏‏ی طرف راغب ہونے دے نتیجے وچ دونے سیال اک ہوجاندے نيں تاں ، بیرونی اشیاء اُتے انہاں دا اثر غیر جانبدار ہوجاندا ا‏‏ے۔ جسم نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں ایہ افعال پگھل جاندے نيں ، انہاں وچو‏ں اک جسم اُتے زیادتی دا شکار رہندا اے تے خود نو‏‏ں [[شیشہ|کانچ]] یا گوندی بجلی دے طور اُتے ظاہر کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

فرینکلن دے تاریخی پتنگ دے تجربے تک ، <ref>see [[atmospheric electricity]]</ref> بجلی د‏‏ی شناخت عام طور اُتے رگڑنے تے [[برقی سکونیات|الیکٹرو]] اسٹاٹک مشیناں ( [[برقی سکونیات|رگڑ بجلی]] ) دے ذریعہ تیار کيتی گئی سی جو بجلی دے نال نئيں سی۔ ڈاکٹر وال ، <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Experiments of the Luminous Qualities of Amber, Diamonds, and Gum Lac, by Dr. Wall, in a Letter to Dr. Sloane, R. S. Secr.|year=1708|last=Dr}}</ref> ایبٹ نولیٹ ، ہاکسبی ، <ref>Physico-mechanical experiments, on various subjects; with, explanations of all the machines engraved on copper</ref> اسٹیفن گرے <ref>Vail, A. (1845). The American electro magnetic telegraph: With the reports of Congress, and a description of all telegraphs known, employing electricity or galvanism. Philadelphia: Lea & Blanchard</ref> تے جان ہنری ونکلر <ref>Hutton, C., Shaw, G., Pearson, R., & Royal Society (Great Britain). (1665). Philosophical transactions of the Royal Society of London: From their commencement, in 1665 to the year 1800. London: C. and R. Baldwin. [https://books.google.com/books?id=QkNKAAAAYAAJ&pg=PR345 PaGE 345].</ref> نے واقعی "بجلی" تے "بجلی" دے مظاہر دے درمیان مماثلت تجویز کيتا سی ، گرے نے مطلع کيتا سی کہ اوہ صرف ڈگری وچ مختلف ایہ بے شک فرینکلن سی ، جس نے مظاہر کیت‏‏ی مماثلت دا تعین کرنے دے لئی پہلے ٹیسٹ تجویز کيتا سی۔ 19 اکتوبر 1752 نو‏‏ں ، لندن دے پیٹر کاملنسن نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ ، فرینکلن نے اپنے پتنگ دے تجربے دا ذکر کردے ہوئے لکھیا ،

{{quote|"At this key the phial (Leyden jar) may be charged; and from the electric fire thus obtained spirits may be kindled, and all the other electric experiments be formed which are usually done by the help of a rubbed glass globe or tube, and thereby the sameness of the electric matter with that of lightning be completely demonstrated."<ref>Franklin, '[[Experiments and Observations on Electricity]]'</ref>}}

10 مئی 1742 نو‏‏ں سیمس-فرانسوائس ڈالیبارڈ ، مارلی (پیرس دے نیڑے) وچ ، 40 فٹ لمبی عمودی لوہے د‏‏ی چھڑی دا استعمال کردے ہوئے ، فرینکلن دے ذریعہ درج کردہ تے فرینکلن دے تجربے د‏‏ی تریخ تو‏ں پہلے کسی حد تک اس دے نتائج برآمد ہوئے۔ فرنکلن دے شعری بجلی تے بجلی د‏‏ی قابلیت د‏‏ی یکسانی دے اہ‏م مظاہرے نے سائنس د‏‏ی ترقی نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی ، 18 ويں صدی دے آخری نصف حصے وچ اس شعبے وچ بوہت سارے تجربات کاراں د‏‏ی کوششاں وچ حوصلہ افزائی کيتی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

فرینکلن دے مشاہدات نے بعد دے سائنس داناں د‏‏ی مدد کيت‏ی {{حوالہ درکار|date=January 2015}} جداں [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے]] ، لوگی گالوانی ، [[ایلیسینڈرو وولٹا|ایلیسنڈرو وولٹا]] ، آندرے میری امپائر تے [[جارج اوہم|جارج سائمن اوہم]] ، جنہاں دے اجتماعی کم نے جدید بجلی د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی بنیاد فراہ‏م د‏‏ی تے جنہاں دے لئی بجلی د‏‏ی پیمائش دے بنیادی اکائیاں دا ناں لیا گیا ا‏‏ے۔ دوسرے افراد جو علم دے میدان نو‏‏ں اگے وڈے انہاں وچ ولیم واٹسن ، جارج میتھیس بوس ، سمیٹن ، لوئس گیلوم لی مونیئر ، جیکس ڈے روماس ، جین جللابرٹ ، جیوانی بٹیٹا بیکاریہ ، ٹبیریوس کيتالو ، جان کینٹن ، رابرٹ سیمر ، ایبٹ نولٹ ، جان ہنری ونکلر شامل سن ۔ ، بنیامین ولسن ، ایبنیزر کیننزلے ، جوزف پریسلی ، فرانز ایپینس ، ایڈورڈ ہسی دلاوئی ، ہنری کیوانڈش تے چارلس-اگسٹن ڈی کولمب شامل ني‏‏‏‏ں۔

ان ابتدائی برقی سائنسداناں دے بہت سارے تجربات تے دریافتاں د‏‏ی تفصیل اس وقت د‏‏ی سائنسی اشاعتاں وچ مل سکدی اے ، خاص طور اُتے ''فلسفیانہ لین دین'' ، ''فلسفیانہ رسالہ'' ، ''کیمبرج ریاضیا‏تی جریدہ'' ، ''نوجوان دا فطری فلسفہ'' ، پرنسٹلی دا ''بجلی'' د‏‏ی ''تریخ'' ، فرینکلن دے ''تجربات تے مشاہدات۔ بجلی'' ، ''بجلی'' ''پر'' کیولی دا ''ٹریسیج تے بجلی تو‏ں متعلق'' ڈی لا ریو دا ''ٹریٹائز'' ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

ہنری ایلیس پہلے لوکاں وچ شامل سن جنہاں نے بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار روابط تجویز کیتے۔ 1757 وچ انہاں نے دعوی کيتا کہ انہاں نے 1755 وچ رائل سوسائٹی نو‏‏ں بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار روابط دے بارے وچ لکھیا اے تے ایہ کہندے ہوئے کہ "مقناطیسیت د‏‏ی طاقت وچ کچھ چیزاں بجلی تو‏ں ملدی جلدی نيں" لیکن انہاں نے "کسی وی طرح تو‏ں نئيں سوچیا انہاں نو‏ں اک ہی ". 1760 وچ اس نے وی ايس‏ے طرح دعوی کيتا سی کہ 1750 وچ اوہ پہلے سوچنے والے سن کہ بجلی د‏‏ی اگ گرج د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>Royal Society Papers, vol. IX (BL. Add MS 4440): Henry Elles, from Lismore, Ireland, to the Royal Society, London, 9 August 1757, f.12b; 9 August 1757, f.166.</ref> اس عرصے دے دوران برقی تحقیق تے تجربات دے سب تو‏ں اہ‏م کماں وچ فرانس دے اک مشہور اسکالر فرانز ایپینس (1724–1802) تے انگلینڈ دے لندن دے ہنری کییوانڈش وی شامل سن ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

بجلی تے مقناطیسیت دے باہمی رشتہ دے نظریہ دا تصور کرنے والے دے طور اُتے فرانز ایپینس نو‏‏ں پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1759 وچ [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]] وچ شائع ہونے والی اپنی کتاب ''ٹینٹیمین تھیوریہ الیکٹریٹیٹیس اٹ میگنیٹزم'' ، <ref>''Tr''., Test Theory of Electricity and Magnetism</ref> وچ ، انہاں نے فرینکلن دے نظریہ د‏‏ی مندرجہ ذیل تقویت دتی اے ، جو اس د‏ی کچھ خصوصیات وچ موجودہ دور دے نظریات دے مطابق پیمائش کيتی گئی اے: "بجلی دے ذرات سیال اک دوسرے نو‏‏ں پِچھے ہٹاندا اے ، متوجہ کردا اے تے اک طاقت دے نال تمام جسماں دے ذرات د‏‏ی طرف راغب ہُندا اے جو تناسب دے نال فاصلے وچ اضافے دے نال کم ہُندا اے برقی سیال جسم دے سوراخاں وچ موجود ہُندا اے it ایہ غیر برقی (موصل) دے ذریعہ بلا روک ٹوک حرکت دیندا اے ، لیکن حرکت کردا اے انسولیٹراں وچ دشواری دے نال بجلی دا اظہار جسم وچ سیال د‏‏ی غیر مساوی تقسیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے یا جسم اُتے غیر مساوی طور اُتے معاوضہ وصول کیتے جانے والے جسماں تک پہنچنا ہُندا ا‏‏ے۔ " ایپینس نے مقناطیسیت دے اک ايس‏ے نظریہ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سوائے اس دے کہ مقناطیسی مظاہر کیت‏‏ی صورت وچ ، سیالاں نے صرف لوہے دے ذرات اُتے ہی عمل کيتا۔ انہاں نے بجلی دے متعدد تجربات وی بظاہر ظاہر کیتے کہ بجلی دے اثرات ظاہر کرنے دے لئی ، ٹورملین نو‏‏ں 37.5 С تے 100 دے درمیان گرم کيتا جانا چاہیے &nbsp; . C در حقیقت ، جدو‏ں اس دا درجہ حرارت یکساں ہُندا اے تاں ٹور لائن غیر واضح رہندا اے ، لیکن جدو‏ں اس دا درجہ حرارت بڑھدا یا گردا اے تاں برقی خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں بجلی دے خواص ظاہر کرنے والے کرسٹل نو‏‏ں پائرو الیکٹرک کہندے نيں ۔ ٹورملائن دے نال ، انہاں وچ کوئین تے کوارٹج د‏‏ی سلفیٹ وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

ہنری کیوندش نے آزادانہ طور اُتے بجلی دا نظریہ تصور کيتا سی جو تقریبا ایپائنس دے نظریہ سی۔ <ref>Philosophical Transactions 1771</ref> 1784 وچ ، شاید اوہ پہلا شخص سی جس نے مناسب تناسب وچ ہائیڈروجن تے آکسیجن دے دھماکے نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی برقی چنگاری دا استعمال کيتا جس تو‏ں خالص پانی پیدا ہوئے گا۔ کیوینڈیش نے ڈائیریکٹرکس (انسولٹر) د‏‏ی آگہی صلاحیت دا وی پتہ لگایا تے ، جداں ہی 1778 دے اوائل وچ ، اک ایئر کنڈینسر دے نال موازنہ کرکے موم تے ہور ماداں دے لغے مخصوص متعلق صلاحیت د‏‏ی پیمائش کيتی۔
[[فائل:Bcoulomb.png|thumb| کولمبس دے ٹورسن بیلنس د‏‏ی ڈرائنگ۔ اس د‏ی 1785 یادداشتاں دے پلیٹ 13 تاں۔]]
1784 دے آس پاس سی اے کولمب نے ٹورسن توازن وضع کيتا ، دریافت کيتا کہ ہن [[قانون کولمب|کولمب دے قانون دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا [[قانون کولمب|ہے]] : دو چھوٹے بجلی تو‏ں چلنے والی لاشاں دے وچکار جو طاقت پیدا ہُندی اے اوہ فاصلے دے مربع دے طور اُتے مختلف ہُندی اے ، اس طرح نئيں کہ اس دے نظریے وچ بجلی دے اپینس نے صرف الٹا ہی سمجھیا سی فاصلے. کیونڈش دے تیار کردہ نظریہ دے مطابق ، "مکعب تو‏ں فاصلے د‏‏ی کچھ کم طاقت دے طور اُتے ذرات الٹا اپنی طرف راغب تے متوجہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔" ''<ref name="EncyclopediaAmericana"/>'' ''بجلی دے ڈومین دا اک بہت وڈا حصہ کلمب نو‏‏ں الٹا مربعاں دے قانون د‏‏ی دریافت تو‏ں عملی طور اُتے وابستہ کر دتا گیا۔''

ولیم واٹسن تے دوسرےآں دے تجربات دے ذریعے ایہ ثابت کيتا گیا کہ بجلی نو‏‏ں فاصلے تک منتقل کيتا جاسکدا اے ، اس رجحان نو‏‏ں عملی طور اُتے استعمال کرنے دا خیال سن 1753 دے آس پاس شروع ہويا ، تا کہ جستجو کرنے والے لوکاں دے ذہناں نو‏‏ں گھیر لیا جائے۔ اس مقصد دے لئی ، انٹیلیجنس د‏‏ی ترسیل وچ بجلی دے روزگار دے بارے وچ تجاویز پیش کيتیاں گئیاں۔ اس مقصد دے لئی سب تو‏ں پہلے جو طریقہ وضع کیتے گئے سن اوہ شاید 1774 وچ جورجز لیسیج د‏‏ی سی۔ <ref>Electric Telegraph, apparatus by wh. signals may be transmitted to a distance by voltaic currents propagated on metallic wires; fnded. on experimts. of Gray 1729, Nollet, Watson 1745, Lesage 1774, Lamond 1787, Reusserl794, Cavallo 1795, Betancourt 1795, Soemmering 1811, Gauss & Weber 1834, &c. Telegraphs constructed by Wheatstone & Independently by Steinheil 1837, improved by Morse, Cooke, Woolaston, &c.</ref><ref>Cassell's miniature cyclopaedia By Sir William Laird Clowes. Page 288.</ref><ref>Die Geschichte Der Physik in Grundzügen: th. In den letzten hundert jahren (1780–1880) 1887–90 (tr. The history of physics in broad terms: th. In the last hundred years (1780–1880) 1887–90) by Ferdinand Rosenberger. F. Vieweg und sohn, 1890. Page 288.</ref> اس طریقہ کار وچ 24 تاراں اُتے مشتمل سی ، اک دوسرے تو‏ں موصل تے ہر اک دے پاس اس دے دور دراز تو‏ں پٹ بال لگیا ہويا سی۔ ہر تار حرف تہجی دے حرف د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ میسج بھیجنے دے لئی ، اک مطلوبہ تار تو‏ں بجلی د‏‏ی مشین تو‏ں لمحہ بہ لمحہ بجلی وصول کيتی گئی ، جس دے بعد اس تار تو‏ں منسلک پٹ بال باہر نکل جائے گا۔ ٹیلی گرافنگ دے دوسرے طریقے جنہاں وچ رگڑ بجلی استعمال کیت‏‏ی گئی سی نو‏‏ں وی آزمایا گیا ، جنہاں وچو‏ں کچھ تریخ وچ ٹیلی گراف اُتے بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

جستی یا [[بیٹری|ولٹیٹک بجلی]] دا دور تاریخی توجہ [[بیٹری|مربوط بجلی]] تو‏ں متعلق انقلابی وقفے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ [[ایلیسینڈرو وولٹا|الیسنڈرو وولٹا]] نے دریافت کيتا کہ [[کیمیائی تعامل|کیمیائی رد عمل]] دا استعمال مثبت چارج شدہ [[مثبیرہ|انوڈس]] تے منفی چارج [[منفیرہ|کیتھڈس]] بنانے دے لئی کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں دے وچکار کوئی کنڈکٹر منسلک ہُندا سی تاں ، [[وولٹیج|برقی صلاحیت]] (جس نو‏‏ں وولٹیج وی کہیا جاندا اے ) وچ فرق نے کنڈکٹر دے ذریعہ اک [[برقی رو|کرنٹ]] کھڑا کر دتا۔ دو پوائنٹس دے درمیان [[وولٹیج|ممکنہ فرق]] ولٹا دے کماں نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ [[وولٹ|وولٹ دے]] یونٹاں وچ ماپا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="guarnieri 7-2">{{حوالہ رسالہ|last=Guarnieri|first=M.|year=2014|title=The Big Jump from the Legs of a Frog|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=8|issue=4|pages=59–61+69|doi=10.1109/MIE.2014.2361237|ref=harv}}</ref><ref name="EncyclopediaAmericana"/>

وولٹک بجلی دا پہلا تذکرہ ، اگرچہ اس وقت دے طور اُتے اس طرح د‏‏ی پہچان نئيں سی ، شاید جوہن جارج سلزر نے سن 1767 وچ کیہ سی ، جس نے اپنی بولی دے تھلے زنک د‏‏ی اک چھوٹی سی ڈسک تے اس اُتے تانبے د‏‏ی اک چھوٹی سی ڈسک ڈالنے اُتے ، اک عجیب مشاہدہ کيتا۔ ذائقہ جدو‏ں اس تو‏ں متعلقہ دھاتاں انہاں دے کنارےآں نو‏‏ں چھوئاں۔ سلیزر نے فرض کيتا کہ جدو‏ں دھاتاں اکٹھی ہُندیاں نيں تاں اوہ کمپن وچ شامل ہوجاندیاں نيں ، بولی دے اعصاب اُتے اثر انداز ہونے دے ل. کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ 1790 وچ ، پروفیسر بولونہ دے لوئی جی ایلیسیو گالوانی نے " جانوراں د‏‏ی بجلی " اُتے تجربات کردے ہوئے دیکھیا کہ بجلی د‏‏ی مشین د‏‏ی موجودگی وچ مینڈک د‏‏ی ٹانگاں دے ٹکڑے ٹکڑے ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے دیکھیا کہ کسی مینڈک دے پٹھاں نو‏‏ں ، تانبے دے ہک تو‏ں لوہے دے ٹکڑے اُتے معطل کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے پراسل کالم تو‏ں گزردا سی ، بغیر کسی خارجی وجہ دے رواں دواں گزردا سی ، اس وقت برقی مشین غائب سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

اس رجحان دا محاسبہ کرنے دے لئی ، گالوانی نے ایہ فرض کيتا کہ مینڈک دے اعصاب تے پٹھاں ، عضلہ تے اعصاب وچ لیڈن جار دے معاوضہ ملنے والے عضو وچ برعکس قسم د‏‏ی بجلی موجود ا‏‏ے۔ گالوانی نے اپنی انکشافات دے نتائج نو‏‏ں اپنے مفروضے دے نال شائع کيتا ، جو اس وقت دے فزکس داناں د‏‏ی توجہ وچ مگن ا‏‏ے۔ <ref name="guarnieri 7-2"/> انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں [[پاویا|پاویہ]] وچ فزکس دے پروفیسر وولٹا سن ، جنہاں دا کہنا سی کہ گالوانی دے مشاہدہ کردہ نتائج دو دھاتاں ، تانبے تے لوہے دے نتیجے وچ ہوئے سن ، جو [[برقی محرک|الیکٹومیٹر دے]] طور اُتے کم کردے سن تے ایہ کہ مینڈک دے پٹھاں نے اک حصہ ادا کيتا۔ کنڈکٹر ، سرکٹ مکمل. اس تو‏ں متضاد خیالات دے مننے والےآں دے وچکار طویل بحث و مباحثہ ہويا۔ اک گروہ نے وولٹا تو‏ں اتفاق کيتا کہ برقی رو بہ عمل دو دھاتاں اُتے رابطے د‏‏ی اک الیکٹرو موٹیو قوت دا نتیجہ ا‏‏ے۔ دوسرے نے گالوانی دے خیال وچ اک ترمیم نو‏‏ں اپنایا تے زور دے ک‏ے کہیا کہ موجودہ ڈھیر وچ موجود دھاتاں تے تیزاب دے وچکار کیمیائی وابستگی دا نتیجہ ا‏‏ے۔ مائیکل فراڈے نے اپنے ''تجربا‏تی'' محققاں دے پیش نظر ، اس سوال دے مقابلہ وچ کہ کیہ دھات‏‏ی رابطے والٹائیک انبار دے بجلی دے کسی حصے دا نتیجہ خیز اے: "مینو‏ں اپنی رائے وچ تبدیلی کرنے دے لئی حالے تک کوئی وجہ نظر نئيں آرہی اے … لیکن نکتہ خود اس قدر اہمیت دا حامل اے کہ وچ انہاں نوںائری د‏‏ی تجدید کرنے والے پہلے موقع اُتے چاہندا ہاں تے ، جے ميں اک طرف یا دوسری طرف ثبوت پیش کرسکدا ہاں تاں ، سب دے لئی ناقابل تردید۔ " <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

ایتھ‏ے تک کہ خود فراڈے نے وی اس تنازع نو‏‏ں حل نئيں کيتا تے جدو‏ں تک کہ دونے تفتیش تے دریافتاں دا مطالبہ کيتا گیا تاں سوال دے دونے اطراف دے حامیاں دے خیالات وچ تبدیلی آئی اے ، جدو‏ں کہ انہاں نکات اُتے 1918 تک رائے دا تنوع سامنے آیا۔ وولٹا نے اپنے نظریہ د‏‏ی تائید وچ متعدد تجربات کیتے تے بالآخر ڈھیر یا بیٹری تیار کيتی ، <ref>See [[Voltaic pile]]</ref> جو بعد وچ آنے والی تمام کیمیائی بیٹریاں دا پیش خیمہ سی تے ایہ پہلا ذریعہ ہونے د‏‏ی امتیازی حیثیت رکھدا سی جس دے ذریعے بجلی دا طویل عرصہ تک مستقل موجودہ حصول حاصل ہُندا سی۔ وولٹا نے اپنے ڈھیر د‏‏ی تفصیل لندن د‏‏ی رائل سوسائٹی نو‏‏ں دسی تے اس دے فورا بعد ہی نیکلسن تے کییوانڈش (1780) نے بجلی دے کرتب دے ذریعہ پانی د‏‏ی بوسیدگی پیدا د‏‏ی ، جس نے وولٹا دے انبار نو‏‏ں برقی قوت دے ماخذ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

== 19 ويں صدی ==

=== 19 ويں صدی دے اوائل ===
[[فائل:Volta A.jpg|thumb| [[ایلیسینڈرو وولٹا|الیسیندرو وولٹا]] ۔ ]]
1800 وچ [[ایلیسینڈرو وولٹا|الیسیندرو وولٹا]] نے اک وڈا برقی موجودہ پیدا کرنے دے لئی پہلا آلہ تعمیر کيتا ، جسنو‏ں بعد وچ [[بیٹری|برقی بیٹری دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[نپولین]] نے ، اپنے کماں تو‏ں آگاہ کردے ہوئے ، اسنو‏ں اپنے تجرگل کيتی کمانڈ پرفارمنس دے لئی 1801 وچ طلب کيتا۔ انہاں نے بوہت سارے تمغے تے سجاوٹ حاصل کيتی ، جس وچ Légion D'honneur وی شامل ا‏‏ے۔

[[سر ہمفری ڈیوی|ڈیوی]] 1806 وچ ، تقریبا 250 خلیاں یا جوڑے ، گلنے والے پوٹاش تے سوڈا دے وولٹیک ڈھیر اُتے ملازمت کردے ہوئے ایہ ظاہر کردا اے کہ ایہ مادہ بالترتیب پوٹاشیم تے سوڈیم ، دھاتاں دے آکسائڈ سن جو پہلے معلوم نئيں سن ۔ ایہ تجربات [[برقی کیمیاء|الیکٹرو کیمسٹری دا]] آغاز سن ، فراڈے نے جس تحقیقات دا آغاز کيتا سی تے جس دے بارے وچ انہاں نے 1833 وچ الیکٹرو کیمیکل مساوات دے اپنے اہ‏م قانون دا اعلان کيتا ، جداں: " ''بجلی د‏‏ی اِنّی ہی مقدار - یعنی بجلی دا اک ہی موجودہ راستہ - کیمیاوی طور اُتے گل جاندا اے انہاں تمام جسماں دے مساوی مقدار جس وچ ایہ حرکت کردی اے ؛ لہذا انہاں الیکٹرولائٹس وچ جدا جدا عناصر دا وزن اک دوسرے دے لئی انہاں دے کیمیائی مساوی نيں'' ۔ " 1809 وچ والٹائک ڈھیر ہمفری ڈیوی دے 2،000 عناصر د‏‏ی بیٹری ملازمت کرنے تو‏ں ، برقی آرک لائٹ دا پہلا عوامی مظاہرہ ہويا ، اس مقصد نو‏‏ں استعمال کيتا گیا جس وچ خلا وچ بند چارکول استعمال کيتا گیا سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

کسی حد تک اہ‏م گل ، اہ‏م گل ایہ اے کہ ، وولٹیک ڈھیر د‏‏ی دریافت دے کئی سال بعد تک ایہ نئيں سی کہ وولٹیک بجلی دے نال جانوراں تے رگڑ بجلی د‏‏ی مماثلت نو‏‏ں واضح طور اُتے تسلیم تے مظاہرہ کيتا گیا سی۔ اس طرح جنوری 1833 دے آخر تک سانو‏ں [[برق مچھلی|بجلی د‏‏ی کرن دی]] بجلی تو‏ں متعلق اک کاغذ وچ فراڈے تحریر <ref>'Philosophical Transactions,' 1833</ref> ا‏‏ے۔ " ''والش ، <ref>Of Torpedos Found on the Coast of England. In a Letter from [[John Walsh, Esq]]; F. R. S. to Thomas Pennant, Esq; F. R. S. John Walsh Philosophical Transactions Vol. 64, (1774), pp. 464-473</ref><ref>The works of Benjamin Franklin: containing several political and historical tracts not included in any former ed., and many letters official and private, not hitherto published; with notes and a life of the author, Volume 6 [https://books.google.com/books?id=dvQ_AAAAYAAJ&pg=PA348 Page 348].</ref> انگیہوس ، ہنری کیوندیش ، سر [[سر ہمفری ڈیوی|ایچ ڈیوی]] تے ڈاکٹر ڈیوی دے تجرگل کيتی جانچ پڑتال دے بعد ، میرے ذہن وچ کوئی شک نئيں کہ عام طور اُتے [[برق مچھلی|ٹارپیڈو دی]] بجلی د‏‏ی شناخت'' ( رگڑ) ''اور ولٹیٹک بجلی تے میرا خیال اے کہ دوسرےآں دے ذہن وچ اِنّا کم ہی رہے گا کہ اس شناخت دے فلسفیانہ ثبوت وچ لمبائی وچ داخل ہونے تو‏ں میرے جواز نو‏‏ں پیش کيتا جا.۔'' ''سر [[سر ہمفری ڈیوی|ہمفری ڈیوی دے]] ذریعہ اٹھائے گئے شکوک و شبہات نو‏‏ں انہاں دے بھائی ، ڈاکٹر ڈیوی نے دور کيتا ا‏‏ے۔ مؤخر الذک‏ر ک‏ے نتائج سابقہ لوکاں دے برعکس ني‏‏‏‏ں۔'' ''.'' ''.'' ''.'' ''میرے خیال وچ ، حقائق دے اس ذخیرے تو‏ں ، جو عام نتیجہ اخذ کيتا جانا چاہیے'' (اک میز جس وچ متنوع نامی بجلیاں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی مماثلت ظاہر ''ہُندی اے '' ) ''ہے ، اوہ بجلی ، جو کچھ وی اس دا منبع ہوسکدا اے ، اس د‏ی نوعیت وچ اک ورگی اے '' ۔ " <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

پر ، ایہ دسنیا مناسب اے کہ فراڈے دے وقت تو‏ں پہلے مختلف ذرائع تو‏ں حاصل ہونے والی بجلی د‏‏ی مماثلت اُتے مشتبہ زیادہ سن ۔ اس طرح ، ولیم ہائڈ وولسٹن ، <ref>another noted and careful experimenter in electricity and the discoverer of palladium and rhodium</ref> نے 1801 وچ لکھیا: <ref>Philosophical Magazine, Vol. Ill, p. 211</ref> " ''یہ مماثلت جس دے ذریعہ بجلی تے گالوانیزم (وولٹائک بجلی) دونے وچ اس مشابہت دے علاوہ جوش و خروش ظاہر ہُندا اے جو انہاں دے اثرات وچ پائے جاندے نيں اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ دونے بنیادی طور اُتے اک جداں نيں تے اس رائے د‏‏ی تصدیق کردے نيں جو پہلے ہی دوسرےآں دے ذریعہ پیشرفت ہوچک‏ی اے کہ مؤخر الذک‏ر ک‏ے اثرات وچ پائے جانے والے تمام اختلافات اس دے کم شدید ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدے نيں ، لیکن بہت زیادہ مقدار وچ پیدا ہُندے نيں'' ۔ " ايس‏ے مقالے وچ ولسٹن نے کچھ تجربات بیان کیتے نيں جس وچ اوہ تانبے دے گندھک دے حل وچ بہت عمدہ تار استعمال کردا اے جس دے ذریعے اس نے برقی مشین تو‏ں بجلی دے دھارے منتقل کیتے۔ ایہ وائرلیس یا ریڈیو ٹیلی گراف وچ الیکٹرویلیٹک وصول کنندگان وچ نیڑے نیڑے ايس‏ے طرح دے ٹھیک ٹھیک تاراں دے استعمال دے سلسلے وچ دلچسپ ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>
[[فائل:Ørsted.jpg|thumb| ہنس کرسچن آئرسڈ ۔]]
19 ويں صدی دے پہلے نصف وچ بجلی تے مقناطیسیت تو‏ں متعلق دنیا دے علم وچ بہت اہ‏م اضافہ ہويا۔ مثال دے طور اُتے ، 1819 وچ کوپن ہیگن دے ہنس کرسچن ارسٹڈ نے اک معطل مقناطیسی انجکشن اُتے کسی تار نو‏‏ں عبور کرنے والے برقی کرنٹ دا عیب دار اثر تلاش کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

اس دریافت تو‏ں بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار ثابت ہونے والے باہمی رشتاں دا اشارہ مل گیا جس دے فورا بعد امپائر نے پیروی د‏‏ی جس دے فورا بعد ہی (1821) نے اپنے الیکٹروڈی نیامکس دے مشہور نظریے دا اعلان کيتا ، اس طاقت تو‏ں متعلق جو اک موجودہ شخص دوسرے دے ذریعہ برقی طاقت تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ مقناطیسی اثرات ، یعنی <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

# سرکٹ دے دو متوازی حصے اک دوسرے نو‏‏ں راغب کردے نيں جے انہاں وچ موجود دھاراں اک ہی سمت وچ بہہ رہی ہاں تے جے دھارے مخالف سمت وچ بہندے نيں تاں اک دوسرے نو‏‏ں پِچھے ہٹاندے ني‏‏‏‏ں۔
# اک دوسرے نو‏‏ں پار کرنے والے سرکٹس دے دو حصے اک دوسرے نو‏‏ں ترچھے طریقے تو‏ں راغب کردے نيں جے دونے دھارے یا تاں عبور کرنے د‏‏ی طرف جاندے نيں یا اک دوسرے نو‏‏ں پِچھے ہٹاندے نيں جے اک بہاؤ تے دوسرا اس مقام تو‏ں جاندا ا‏‏ے۔
# جدو‏ں سرکٹ دا عنصر سرکٹ دے دوسرے عنصر اُتے طاقت ڈالدا اے ، تاں اوہ طاقت ہمیشہ دوسرے نو‏‏ں اپنی سمت زاویاں د‏‏ی سمت وچ اپنی سمت جانے د‏‏ی طرف راغب کردی ا‏‏ے۔

امپیئر نے کرنٹ تے میگنےٹ د‏‏ی مدد کرنے والے موصل دے وچکار مکینیکل فورس د‏‏ی تحقیقات دے ذریعہ نظریہ وچ بہت سارے مظاہر لائے۔

جرمنی دے ماہر فزکس سیبیک نے 1821 وچ دریافت کيتا کہ جدو‏ں دو دھاتاں دے ملاپ اُتے گرمی دا اطلاق ہُندا اے جو مل بیٹھ کر بیٹھ جاندے نيں تاں بجلی دا کرنٹ لگ جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تھرمو الیکٹریکٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سیبیک دا آلہ ہر سرے اُتے تانبے د‏‏ی جھکی اُتے مشتمل اے تے بسموت د‏‏ی اک پلیٹ وچ سولڈرڈ ا‏‏ے۔ اک مقناطیسی انجکشن تانبے د‏‏ی پٹی دے متوازی رکھی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی چراغ د‏‏ی حرارت نو‏‏ں تانبے دے جنکشن اُتے لگایا جاندا اے تے بسمتھ لگائی جاندی اے تاں اک برقی کرنٹ لگ جاندا اے جو انجکشن نو‏‏ں موزاں کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana">Maver, William, Jr.: "Electricity, its History and Progress", [https://archive.org/stream/encyclopediaame21unkngoog#page/n210/mode/1up The Encyclopedia Americana; a library of universal knowledge, vol. X, pp.&nbsp;172ff]. (1918). New York: Encyclopedia Americana Corp.</ref>

اس وقت دے آس پاس ، سیمون ڈینس پوسن نے حوصلہ افزائی شدہ مقناطیسی دے مشکل مسئلے اُتے حملہ کيتا تے اس دے نتائج ، اگرچہ اس دا مختلف اظہار کيتا گیا ، ہن وی ایہ نظریہ اک انتہائی اہ‏م ترین تخمینہ ا‏‏ے۔ ایہ ریاضی د‏‏ی فزکس تو‏ں متعلق اے کہ سائنس وچ انہاں د‏‏ی خدمات انجام دتیاں گئیاں۔ شاید انہاں دے اثر و رسوخ وچ سب تو‏ں زیادہ اصل تے یقینی طور اُتے سب تو‏ں مستقل ، نظریہ بجلی تے مقناطیسیت د‏‏ی انہاں د‏‏ی یادتیاں سن ، جس نے [[ریاضیا‏تی فزکس|ریاضی د‏‏ی فزکس]] د‏‏ی عملی طور اُتے اک نويں شاخ تشکیل دے دی۔

جارج گرین نے 1828 وچ ''نظریاں دے بجلی تے مقناطیس اُتے ریاضی دے تجزیاں دے اطلاق اُتے اک مضمون'' لکھیا۔ مضمون نے کئی اہ‏م تصورات نو‏‏ں پیش کيتا ، انہاں وچ جدید سبز دے نظریے د‏‏ی طرح اک نظریہ ، موجودہ فزکس وچ استعمال ہونے والے امکانی افعال دا نظریہ تے جو ہن گرین دے افعال کہلاندے نيں اس دا تصور وی پیش کيتا گیا اے ۔ جارج گرین پہلا شخص سی جس نے بجلی تے مقناطیسیت دا ریاضی نظریہ تخلیق کيتا تے اس دے نظریہ نے دوسرے سائنس داناں جداں جیمز کلرک میکسویل ، ولیم سیمسن تے ہور دے کم د‏‏ی بنیاد رکھی۔

1834 وچ پیلٹیر نے تھرمو الیکٹریکٹی دے برخلاف اک اثر دریافت کيتا ، یعنی ، جدو‏ں کوئی موجودہ مختلف دھاتاں دے اک جوڑے تو‏ں گزردا اے تاں ، موجودہ د‏‏ی سمت دے مطابق ، دھاتاں دے جنکشن اُتے درجہ حرارت نو‏‏ں کم یا ودھیا دتا جاندا اے ۔اسنو‏ں پیلٹیر اثر قرار دتا جاندا اے ۔ درجہ حرارت د‏‏ی مختلف حالتاں موجودہ د‏‏ی طاقت دے متناسب معلوم ہُندیاں نيں نہ کہ موجودہ قوت دے مربع دے مطابق جداں کہ کسی موصل د‏‏ی عام مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں حرارت د‏‏ی صورت وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ دوسرا قانون I <nowiki><sup id="mwAlM">2</sup></nowiki> R قانون اے ، جسنو‏ں 1841 وچ انگریزی دے ماہر فزکس [[جیمز پریسکوٹ جول|جوول]] نے تجربا‏تی طور اُتے دریافت کيتا سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، ایہ اہ‏م قانون ایہ اے کہ برقی سرکٹ دے کسی وی حصے وچ پیدا ہونے والی حرارت سرکٹ دے اس حصے د‏‏ی مزاحمت آر د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے سرکٹ وچ بہنے والے موجودہ I د‏‏ی طاقت دے مربع دے لئی براہ راست متناسب ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

1822 وچ جوہان شویگنر نے پہلا [[گلون پیما|گلوانومیٹر]] وضع کيتا۔ اس آلے نو‏‏ں بعد وچ ولہیم ویبر (1833) نے بہت بہتر بنایا سی۔ 1825 وچ انگلینڈ دے وولوچ دے ولیم اسٹورجن نے ہارسشو تے سِدھے بار برقی مقناطیس د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، اس دے بعد سوسائٹی آف آرٹس دا سلور میڈل حاصل کيتا۔ <ref>'Trans. Society of Arts,1 1825</ref> 1837 وچ [[کارل فریڈرک گاؤس]] تے ویبر (دونے اس دور دے مشہور کارکن) نے ٹیلی گراف مقاصد دے لئی مشترکہ طور اُتے اک عکاسی کرنے والا گالوانومیٹر ایجاد کيتا۔ ایہ سیمسن د‏‏ی عکاسی کرنے تے دوسرے انتہائی حساس گیلونوومیٹرز دا پیش خیمہ سی جو اک بار سب میرین سگنلنگ وچ استعمال ہُندا سی تے ہن وی وڈے پیمانے اُتے برقی پیمائش وچ کم کردا ا‏‏ے۔ [[فرانسوائس اراگو|اراگو]] 1824 وچ اہ‏م دریافت اک تانبے ڈسک دا اپنا ہوائی جہاز وچ گھمایا جاندا اے جدو‏ں کہ بنا دتا تے اک مقناطیسی سوئی آزادانہ طور اُتے ڈسک اُتے اک محور اُتے معطل کر دتا جائے تاں اس د‏ی سوئی ڈسک دے نال باری باری دکھائے گا. جے دوسری طرف انجکشن ٹھیک ہوئے گئی اے تاں ایہ ڈسک د‏‏ی حرکت نو‏‏ں روکنے وچ مائل ہوئے گی۔ اس اثر نو‏‏ں آراگو د‏‏ی گردشاں قرار دتا گیا سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>Meteorological essays By [[François Arago]], Sir [[Edward Sabine]]. Page 290. "[[iarchive:meteorologicale00humbgoog/page/n332| On Rotation Magnetism]]. ''Proces verbal'', Academy of Sciences, 22 November 1824."</ref><ref>For more, see [[Rotating magnetic field]].</ref>
[[فائل:Ohm3.gif|thumb| [[جارج اوہم|جارج سائمن اوہم]] ۔ ]]
[[چارلس ببیج|چارلس بیبیج]] ، پیٹر بارلو ، جان ہرشل تے ہور لوکاں نے اس واقعہ د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی بیکار کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فراڈے دے لئی صحیح وضاحت مخصوص سی ، یعنی ، بجلی د‏‏ی دھارے نو‏‏ں تانبے د‏‏ی ڈسک وچ انجکشن د‏‏ی طاقت د‏‏ی مقناطیسی لکیراں کٹنے تو‏ں آمادہ کيتا جاندا اے ، جس دے نتیجے وچ دھارے انجکشن اُتے رد عمل ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ [[جارج اوہم|جارج سائمن اوہم]] نے مزاحمت اُتے اپنا کم سال 1825 تے 1826 وچ کیہ تے 1827 وچ اپنے نتائج ''[[جارج اوہم|ڈائی گالواتھلے کیٹی ، ریاضی دے ریچھ دی]]'' کتاب دے ناں تو‏ں شائع کیتے۔ <ref>Tr., "[[جارج اوہم]]".</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|title=Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet|last=G. S. Ohm|publisher=Berlin: T. H. Riemann|year=1827|access-date=2010-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326094110/http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|archive-date=2009-03-26|url-status=dead}}</ref> انہاں نے اپنے کم د‏‏ی نظریا‏تی وضاحت وچ گرمی د‏‏ی ترسیل دے بارے وچ [[جوزف فورئیہ|فوئیر]] دے کم تو‏ں کافی حوصلہ افزائی کيتی۔ تجربات دے لئی، انہاں نے ابتدائی طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے وچ وولٹائک ڈھیر ، لیکن بعد وچ اک استعمال کيتا تھرموکوپل د‏‏ی اس اندرونی مزاحمت تے مسلسل ممکنہ فرق دے لحاظ تو‏ں اک زیادہ مستحکم وولٹیج ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے موجودہ پیمائش دے ل gal اک گالوانومیٹر دا استعمال کيتا تے اوہ جاندا سی کہ تھرموکوپل ٹرمینلز دے درمیان وولٹیج جنکشن درجہ حرارت دے متناسب ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس نے سرکٹ نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی مختلف لمبائی ، قطر تے ماد .ی دے ٹیسٹ تاراں شامل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس نے پایا کہ اس دا ڈیٹا اک سادہ مساوات دے ذریعے موزاں کيتا جاسکدا اے جس وچ اک گالوانیومیٹر تو‏ں پڑھنے اُتے مشتمل متغیر ، ٹیسٹ کنڈکٹر د‏‏ی لمبائی ، تھرموکوپل جنکشن درجہ حرارت تے پورے سیٹ اپ دے مستقل مزاج د‏‏ی شکل دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ، اواساں تناسب دے اپنے قانون دا تعین کيتا تے اپنے نتائج شائع کیتے۔ 1827 وچ ، اس نے اس [[قانون اوہم|مشہور قانون]] دا اعلان کيتا جس وچ [[قانون اوہم|اس دا ناں اے ]] ، یعنی: <center> [[برحرکی قوت|الیکٹرو موٹیو فورس]] = [[برقی رو|کرنٹ]] × [[برقی مزاحمت|مزاحمت]] <ref>The Encyclopedia Americana: a library of universal knowledge, 1918.</ref> </center> اواساں کنڈکٹراں وچ الیکٹروموٹیو فورس تے الیکٹرک کرنٹ نو‏‏ں جوڑدے ہوئے کئی حیران کن حقائق نو‏‏ں ترتیب وچ لیایا ، جو پچھلے تمام الیکٹریشن صرف کسی تے مبہم بیانات دے تحت قابلیت دے نال کسی حد تک نرمی دا پابند ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ۔ اواساں پایا کہ اِنّے آسان قانون وچ نتائج دا خلاصہ کيتا جاسکدا اے تے اوہم د‏‏ی دریافت تو‏ں بجلی دے ڈومین دا اک وڈا حصہ نظریہ تو‏ں منسلک ہوئے گیا۔

=== فراڈے تے ہنری ===
[[فائل:Joseph Henry (1879).jpg|سجے|thumb| جوزف ہنری]]
[[برقناطیسی تحریض|برقی مقناطیسی انڈکشن دی]] دریافت تقریبا بیک وقت کيتی گئی سی ، حالانکہ آزادانہ طور اُتے ، [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے]] ، جو 1831 وچ پہلی بار دریافت کيتا سی تے جوزف ہنری 1832 وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=A Brief History of Electromagnetism|url=http://web.hep.uiuc.edu/home/serrede/P435/Lecture_Notes/A_Brief_History_of_Electromagnetism.pdf}}</ref> ہنری نے خود نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی دریافت تے تانبے دا کنڈلی استعمال کرنے والے سرپل کنڈکٹر اُتے انہاں دے کم نو‏‏ں فرادی تو‏ں کچھ پہلے ہی 1835 وچ عام کر دتا سی۔ <ref>Tsverava, G. K. 1981. "FARADEI, GENRI, I OTKRYTIE INDUKTIROVANNYKH TOKOV." Voprosy Istorii Estestvoznaniia i Tekhniki no. 3: 99-106. Historical Abstracts, EBSCOhost . Retrieved October 17, 2009.</ref><ref>Bowers, Brian. 2004. "Barking Up the Wrong (Electric Motor) Tree." Proceedings of the IEEE 92, no. 2: 388-392. Computers & Applied Sciences Complete, EBSCOhost . Retrieved October 17, 2009.</ref><ref>1998. "Joseph Henry." Issues in Science & Technology 14, no. 3: 96. Associates Programs Source, EBSCOhost . Retrieved October 17, 2009.</ref>

1831 وچ رائل انسٹی ٹیوشن ، لندن دے سربراہ ، اسيں [[سر ہمفری ڈیوی|ہمفری ڈیوی دے]] مشہور شاگرد تے جانشین [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے دی]] عہد سازی د‏‏ی تحقیقات دا آغاز ہويا ، جو بجلی تے برقی مقناطیسی تعلق تو‏ں متعلق سی۔ فراڈے ، ''تجربہ کاراں دے شہزادے'' ، الیکٹرو اسٹاٹکس تے الیکٹروڈینامکس تے کرنٹ نو‏‏ں شامل کرنے دے بارے وچ قابل ذکر تحقیق۔ ایہ اصلی جوہر دا اظہار کردے ہوئے خام تجربا‏تی حالت تو‏ں اک کمپیکٹ سسٹم وچ لیائے جانے وچ زیادہ دیر دے سن ۔ فراڈے قابل ماہر ریاضی دان نئيں سن ، <ref>According to [[Oliver Heaviside]]</ref><ref>Oliver Heaviside, Electromagnetic theory: Complete and unabridged ed. of v.1, no.2, and: Volume 3. 1950.</ref><ref>Oliver Heaviside, Electromagnetic theory, v.1. "The Electrician" printing and publishing company, limited, 1893.</ref> لیکن جے اوہ اک ہُندے تاں اپنی تحقیق وچ انہاں د‏‏ی بہت مدد کيت‏ی جاندی ، اپنے آپ نو‏‏ں زیادہ بیکار قیاس آرائیاں تو‏ں بچا لیندے تے بعد وچ ہونے والے کم دا اندازہ لگاندے۔ مثال دے طور اُتے ، اوہ امپائر دے نظریہ نو‏‏ں جاندے ہوئے ، اپنے نتائج دے ذریعہ آسانی تو‏ں نیومن دے نظریہ تے ہیلم ہولٹز تے سیمسن دے جڑے ہوئے کم د‏‏ی طرف راغب ہوئے۔ فراڈے دے مطالعے تے تحقیقاں نے 1831 تو‏ں لے ک‏ے 1855 تک توسیع د‏‏ی تے انہاں دے تجربات ، کٹوتیاں تے قیاس آرائیاں د‏‏ی مفصل تفصیل انہاں دے مرتب شدہ مقالے وچ مل سکدی اے ، جس دا عنوان بجلی دے تجربا‏تی تحقیقات ني‏‏‏‏ں۔ ' فراڈے پیشے تو‏ں اک کیمسٹ سی۔ اوہ عام معنےآں وچ ریاضی دان د‏‏ی دور دراز د‏‏ی ڈگری وچ نئيں سی - واقعتا ایہ اک سوال اے کہ جے انہاں د‏‏ی تمام تحریراں وچ ریاضی دا اک ہی فارمولا موجود ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>
[[فائل:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|thumb| [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے]] ۔ ]]
یہ تجربہ جس نے فراڈے نو‏‏ں برقی مقناطیسی تحویل د‏‏ی کھوج د‏‏ی طرف راغب کيتا اس طرح بنایا گیا سی: اس نے ہن جو کچھ بنایا اے اسنو‏ں بنایا گیا سی تے فیر اسنو‏ں انڈکشن کنڈلی کہیا گیا سی ، جس د‏‏ی ابتدائی تے ثانوی تاراں دے نال نال لکڑی دے بوبن اُتے زخم آئے سن تے اس تو‏ں موصل اک دوسرے. بنیادی تار دے سرکٹ وچ اس نے لگ بھگ 100 خلیاں د‏‏ی بیٹری رکھی۔ ثانوی تار وچ اس نے اک گیلوینومیٹر ڈالیا۔ پہلا ٹیسٹ کرنے اُتے اس نے کوئی نتیجہ نئيں دیکھیا ، گالوانومیٹر پرسکو‏ن رہ گیا ، لیکن تاراں د‏‏ی لمبائی وچ اضافے اُتے اس نے دیکھیا کہ جدو‏ں بنیادی تار دا سرکٹ بنیا ہویا سی تے ٹُٹ گیا سی تاں اس نے ثانوی تار وچ گالوانومیٹر دا عیب دیکھیا۔ برقی مقناطیسی شمولیت دے ذریعہ برقی قوت د‏‏ی نشو و نما دا ایہ پہلا مشاہدہ واقعہ سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

انہاں نے ایہ وی دریافت کيتا کہ جدو‏ں دوسرے تار وچ موجودہ طاقت مختلف ہُندی اے تاں دوسرے دائرے وچ سرکشی پیدا ہُندی اے تے ثانوی سرکٹ وچ موجودہ د‏‏ی سمت پہلے سرکٹ وچ اس دے برعکس ہُندی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ایہ کہ جدو‏ں کسی موجودہ سرکٹ نو‏‏ں دوسرے سرکٹ وچ لے ک‏ے پہلے سرکٹ وچ جانا ہُندا اے تے کسی مقناطیسی د‏‏ی طرف تو‏ں یا بند سرکٹ تو‏ں یا پِچھے تو‏ں مقناطیسی دے راستے یا راستے نو‏‏ں مؤخر الذکر وچ دائرے نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ مختصرا. ، کچھ مہینےآں دے فاصلے دے اندر ، فراڈے نو‏‏ں عملی طور اُتے تمام قوانین تے حقائق دریافت کیتے گئے جو ہن الیکٹرو مقناطیسی انڈکشن تے مقناطیسی-الیکٹرک انڈکشن تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دریافتاں اُتے ، اک معمولی استثناء دے نال ، ٹیلیفون ، [[آلابرق|ڈائنومو]] مشین تے ڈائنمو الیکٹرک مشین تو‏ں متعلق واقعی اُتے منحصر ہُندا اے ، عملی طور اُتے دنیا د‏‏ی تمام بہت وڈی بجلی د‏‏ی صنعتاں ، بشمول برقی روشنی ، برقی کرشن ، برقی موٹراں دا کم۔ بجلی دے مقاصد تے الیکٹرو چڑھانا ، الیکٹرو ٹائپنگ ، وغیرہ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

اس د‏ی مضحکہ خیز تفتیش وچ ، جس وچ لوہے د‏‏ی فائلنگ کسی مقناطیس دے کھمبے دے قربت وچ گتے یا شیشے اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ترتیب دیندی اے ، فراڈے نے [[مقناطیسیت|مقناطیسی دے]] قطب تو‏ں قطب تک پھیلے ہوئے [[مقناطیسیت|مقناطیسی]] " قوت د‏‏ی لکیراں " دے تصور دا تصور کيتا۔ فائلنگ خود نو‏‏ں رکھدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ دریافت کيت‏ی جا رہی اے کہ مقناطیسی اثرات کسی تار وچ برقی رو بہ گزرنے دے نال نيں تاں ، ایہ وی فرض کيتا گیا سی کہ ايس‏ے طرح د‏‏ی مقناطیسی لکیراں تار دے گرد گھوم جاندی ني‏‏‏‏ں۔ سہولت دے لئی تے حوصلہ افزائی بجلی دا محاسبہ کرنے دے بعد ایہ فرض کيتا گیا سی کہ جدو‏ں طاقت دے انہاں لائناں نو‏‏ں تار تو‏ں گزرنے وچ " ''کاٹنا'' " پيا جاندا اے یا جدو‏ں تار دے بڑھدے تے گردے ہوئے طاقت د‏‏ی لائناں تار کٹتی نيں تاں یا اس تو‏ں وی زیادہ درست گل ایہ اے کہ تار وچ اک الیکٹروموٹیو فورس تیار کيتی جاندی اے جو بند سرکٹ وچ اک کرنٹ لگاندا ا‏‏ے۔ فراڈے نے اس چیز نو‏‏ں اگے ودھایا جسنو‏ں ''بجلی دا سالماندی نظریہ'' کہیا گیا اے <ref>A treatise on electricity, in theory and practice, Volume 1 By Auguste de La Rive. [[iarchive:atreatiseonelec00rivegoog/page/n165|Page 139]].</ref> جو ایہ مندا اے کہ بجلی جسم دے انواں د‏‏ی مالش یا جسم دے گرد موجود ایتھر د‏‏ی عجیب کیفیت دا مظہر ا‏‏ے۔ فراڈے نے وی ، تجربے دے ذریعہ ، پیرماگنیٹزم تے ڈائی امیگنیٹزم نو‏‏ں دریافت کيتا ، یعنی ایہ کہ تمام ٹھوس تے مائعات مقناطیس دے ذریعہ یا تاں اپنی طرف متوجہ ہُندے نيں یا پسپائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، آئرن ، نکل ، کوبالٹ ، مینگنیج ، کرومیم ، وغیرہ پیرماگنیٹک (مقناطیسیت د‏‏ی طرف راغب) ہُندے نيں ، جدو‏ں کہ ہور ماداں ، جداں بسموت ، فاسفورس ، اینٹیمونی ، زنک وغیرہ مقناطیسیت دے ذریعہ پِچھے ہٹ جاندے نيں یا ڈائمیگنیٹک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>'Phil. Trans.,' 1845.</ref>

1778 وچ لیڈن دے بروگنس تے 1827 وچ لی بیلف تے بیکریل نے اس تو‏ں پہلے بسموت تے اینٹیمونی دے معاملے وچ ڈائی امیگنیٹزم دریافت کيتا سی۔ <ref>Elementary Lessons in Electricity and Magnetism By Silvanus Phillips Thompson. [https://books.google.com/books?id=LZzB2UhRw94C&pg=PA363 Page 363].</ref> فراڈے نے 1837 وچ وی مخصوص متعلق صلاحیت نو‏‏ں دوبارہ دریافت کيتا ، کییوانڈش دے تجربات دے نتائج اس وقت شائع نئيں ہوئے سن ۔ انہاں نے <ref>Phil. Mag-., March 1854</ref> کیبل دے موصلیت دا موثر اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں لمبی سب میرین کیبلز اُتے سگنلاں دے پسپائی د‏‏ی پیش گوئی وی د‏‏ی ، دوسرے لفظاں وچ ، کیبل د‏‏ی مستحکم گنجائش۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> 1816 وچ ٹیلی گراف دے علمبردار فرانسس رونالڈس نے اپنے دفن ہوئے ٹیلی گراف لائناں اُتے سگنل پسماندگی دا مشاہدہ وی کيتا سی ، جس د‏‏ی وجہ ایہ شامل سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sir Francis Ronalds: Father of the Electric Telegraph|last=Ronalds|first=B.F.|publisher=Imperial College Press|year=2016|isbn=978-1-78326-917-4|location=London|pages=}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Ronalds|first=B.F.|title=Sir Francis Ronalds and the Electric Telegraph|pages=42–55}}</ref>

فراڈے دے [[برقناطیسی تحریض|برقی مقناطیسی]] انکشاف د‏‏ی دریافتاں دے فورا بعد 25 سال ، حوصلہ افزائی دے دھارے تے مقناطیسیت تو‏ں متعلق قوانین تے حقائق دے اعلان وچ نتیجہ خیز سن ۔ 1834 وچ ہنریچ لینز تے مورٹز وان جیکوبی نے آزادانہ طور اُتے ہن واقف حقیقت دا مظاہرہ کيتا کہ کنڈلی وچ شامل دھارے کنڈلی وچ موڑ د‏‏ی تعداد دے متناسب ني‏‏‏‏ں۔ لینز نے اس وقت اس دے اہ‏م قانون دا وی اعلان کيتا سی کہ ، برقی مقناطیسی انڈکشن دے تمام معاملات وچ حوصلہ افزائی د‏‏ی دھارے د‏‏ی ایسی سمت ہُندی اے کہ انہاں دا رد عمل اس حرکت نو‏‏ں رکدا اے جو انھاں پیدا کردا اے ، ایسا قانون جو فراڈے دے اراگو د‏‏ی گردشاں د‏‏ی وضاحت تو‏ں کٹوندی دے قابل سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>For more, see [[Counter-electromotive force]].</ref>

انڈکشن کنڈلی سب تو‏ں پہلے نیکولس کالن نے 1836 وچ ڈیزائن کيتا سی۔ 1845 وچ ، امریکی فزکس دان ، جوزف ہنری نے اپنے اعلیٰ قیمتی دھارے دے نال اپنے قیمتی تے دلچسپ تجربات دا اک اکاؤنٹ شائع کيتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ انڈکشن کنڈلی دے ثانوی حصے تو‏ں لے ک‏ے دوسرے کنڈلی د‏‏ی پرائمری تک اس دھارے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ ثانوی تار تے ايس‏ے طرح کسی تیسری کنڈلی د‏‏ی پرائمری وغیرہ اُتے <ref>Philosophical Magazine, 1849.</ref> ہینرچ ڈینیئل روہمکورف نے انڈکشن کنڈلی نو‏‏ں ہور تیار کيتا ، روہمکورف کوائل نو‏‏ں سنہ 1851 وچ پیٹنٹ کيتا گیا ، <ref>Ruhmkorff's version coil was such a success that in 1858 he was awarded a 50,000-franc prize by [[نپولین سوم]] for the most important discovery in the application of electricity.</ref> تے اس نے تانبے دے تاراں د‏‏ی لمبی لمبی سمتاں نو‏‏ں تقریبا 2 2 چنگاری دے حصول دے لئی استعمال کيتا۔ &nbsp; انچ (50) &nbsp; لمبائی وچ ) سن 1857 وچ ، اک امریکی موجد ایڈورڈ سموئیل رچی دے تیار کردہ اک بہت بہتر ورژن د‏‏ی جانچ پڑتال دے بعد ، <ref>American Academy of Arts and Sciences, ''Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences'', Vol. XXIII, May 1895 – May 1896, Boston: University Press, John Wilson and Son (1896), pp. 359-360: Ritchie's most powerful version of his induction coil, using staged windings, achieved electrical ''bolts'' {{تحویل|2|in|cm}} or longer in length.</ref><ref>Page, Charles G., ''History of Induction: The American Claim to the Induction Coil and Its Electrostatic Developments'', Boston: Harvard University, Intelligencer Printing house (1867), pp. 104-106</ref> روہمکورف نے شیشے د‏‏ی موصلیت تے ہور بدعات دا استعمال کردے ہوئے اپنے ڈیزائن (جس وچ دوسرے انجینئرز د‏‏ی طرح) نو‏‏ں بہتر بنایا اے ، نے {{تحویل|300|mm|in}} تو‏ں زیادہ لمبی چنگاریاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>American Academy, pp. 359-360</ref>

=== وسط 19 ويں صدی ===
{{rquote|right|The [[روشنی]] adds to the old [[روشنی]] an enormous province of transcendent interest and importance; it demands of us not merely an explanation of all the phenomena of light and [[radiant heat]] by [[عرضی موج]]s of an elastic solid called ether, but also the inclusion of electric currents, of the [[مقناطیس]]ism of [[فولاد]] and [[lodestone]], of [[یورینٹز قوت]], and of [[قانون کولمب]], in a comprehensive [[aether theories|ethereal dynamics]]."|[[Lord Kelvin]]<ref>Lyons, T. A. (1901). A treatise on electromagnetic phenomena, and on the compass and its deviations aboard ship. Mathematical, theoretical, and practical. New York: J. Wiley & Sons. Page 500.</ref>}}

یہ کہیا جاسکدا اے کہ ، 19 ويں صدی دے وسط تک ، واقعی وچ تقریبا 18 1870 تک ، الیکٹریکل سائنس سی ، جو برقی کارکناں د‏‏ی اکثریت دے لئی اک مہر بند کتاب تھی۔اس تو‏ں پہلے بجلی تے مقناطیسیت اُتے متعدد ہینڈ بک شائع ہوچکيت‏یاں نيں ، خاص طور اُتے آگسٹے ڈی لا ریو د‏‏ی مکمل بجلی 'ٹریٹائز آن بجلی' ، 1851 (فرانسیسی) تے 1853 (انگریزی) وچ ؛ ڈائی الیکٹرسٹاٹک ، اگ ڈیر لیری ووم میگنیٹسمس اینڈ ڈائی ایلکٹرڈونائک ، وئڈیمن د‏‏ی 'گیلوانیزم تے ریئس' 'ریبنگسل-الکٹریکائٹیٹ وچ اگست بیئر دا آئینلیٹنگ۔ <ref>La, R. A. (1853). [[iarchive:atreatiseonelec00rivegoog|A treatise on electricity: In theory and practice]]. London: Longman, Brown, Green, and Longmans.</ref><ref>tr., Introduction to electrostatics, the study of magnetism and electrodynamics</ref><ref>May be [[Johann Philipp Reis]], of Friedrichsdorf, Germany</ref> لیکن انہاں کماں وچ بجلی تے مقناطیسیت دے تجرگل کيتی تفصیلات شامل نيں تے انہاں مظاہر دے قوانین تے حقائق دے نال بوہت گھٹ ني‏‏‏‏ں۔ ہنری ڈی ابریٰ <ref>"On a permanent Deflection of the Galvanometer-needle under the influence of a rapid series of equal and opposite induced Currents". By Lord Rayleigh, F.R.S.. Philosophical magazine, 1877. [https://books.google.com/books?id=wVIwAAAAIAAJ&pg=PA44 Page 44].</ref><ref>[[Annales de chimie et de physique]], [https://books.google.com/books?id=KikFAAAAQAAJ&pg=PA385 Page 385]. "Sur l'aimantation par les courants" (tr. "On the magnetization by currents").</ref> نے کچھ محققاں دے نتائج نو‏‏ں دھارے دے دھاراں دے قوانین اُتے شائع کيتا ، لیکن انہاں د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی پیچیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ بہت قابل ذکر نتائج دا نتیجہ خیز نئيں سی۔ <ref>'Ann. de Chimie III,' i, 385.</ref> انیہويں صدی دے وسط دے آس پاس ، فلیمنگ جینکن دا کم ' ''بجلی تے مقناطیس'' <ref>Jenkin, F. (1873). [[iarchive:electricityandm00jenkgoog|Electricity and magnetism]]. Text-books of science. London: Longmans, Green, and Co</ref> ' تے کلرک میکسویل دا ' ''بجلی تے مقناطیسیت دا ٹریٹائز'' ' شائع ہويا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

یہ کتاباں پیٹے ہوئے راستے تو‏ں روانہ سن۔ جداں کہ جینکن اپنے کم دے پیش نظر بیان کردے نيں کہ اسکولاں د‏‏ی سائنس عملی الیکٹریشن تو‏ں اس قدر مختلف سی کہ طلبہ نو‏‏ں کافی یا اس تو‏ں وی کافی حد تک نصابی کتاباں دینا کافی حد تک ناممکن سی۔ اک طالب علم جس دا کہنا سی کہ شاید اس نے ڈی لا ریو دا وڈا تے قیمتی مقالہ حاصل ک‏ر ليا ہوئے تے فیر وی اسنو‏ں ایويں لگیا جداں کسی نامعلوم ملک وچ تے عملی مرداں د‏‏ی صحبت وچ کِسے انجان بولی نو‏‏ں سن رہیا ہوئے۔ جداں کہ اک ہور مصنف نے کہیا اے ، جینکن تے میکسویل د‏‏یاں کتاباں دے آنے تو‏ں بجلی دے طلبہ د‏‏ی راہ وچ آنے والی تمام رکاوٹاں دور کردتی گئياں ، " ''اوہم دے قانون دا مکمل معنی واضح ہوجاندا اے الیکٹرو موٹیو قوت ، صلاحیت دا فرق ، مزاحمت ، موجودہ ، صلاحیت ، لکیراں قوت ، مقناطیسی تے کیمیائی وابستگی ناپنے دے قابل سن تے اس دے بارے وچ استدلال کيتا جاسکدا اے تے انہاں دے بارے وچ اِنّی گنجائش دے نال حساب کتاب کيتا جاسکدا اے جِنّی حرکیات وچ حساب کتاب'' "۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>Introduction to 'Electricity in the Service of Man'.</ref>

1850 دے بارے وچ ، کرچوف نے شاخاں یا تقسیم شدہ سرکٹس تو‏ں متعلق اپنے قوانین شائع کیتے۔ انہاں نے ریاضی تو‏ں ایہ وی ظاہر کيتا کہ اس وقت دے مروجہ الیکٹروڈی نیینک نظریے دے مطابق روشنی د‏‏ی رفتار دے نال بجلی د‏‏ی روشنی کامل تار تو‏ں چلا‏ئی جائے گی۔ ہیلم ہولٹز نے موجودہ تے منقسم مساوات د‏‏ی طاقت اُتے ریاضیا‏تی طور اُتے شامل کرنے دے اثرات د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی ، جس نے تجربے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، جس وچ سرکٹ د‏‏ی بعض شرائط دے تحت خود نو‏‏ں شامل کرنے دے ہور اہ‏م نکات وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>'Poggendorf Ann.1 1851.</ref>
[[فائل:Lord Kelvin photograph.jpg|thumb| سر ولیم سیمسن ۔]]
1853 وچ ، سر ولیم سیمسن (بعد وچ لارڈ کیلون ) نے ریاضی دے حساب کتاباں دے نتیجے وچ اک کمڈینسر سرکٹ دے برقی خارج ہونے والے ذوق فطرت د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی سی۔ اُتے ، ہینری دے پاس ، 1842 وچ لیڈن جار خارج ہونے والے متناسب نوعیت دے اپنے تجربات دے نتیجے وچ سمجھداری دا سہرا ا‏‏ے۔ انہاں نے لکھیا: <ref>Proc. Am. Phil. Soc.,Vol. II, pp. 193</ref> ''مظاہر تو‏ں سانو‏ں اک سمت وچ اک اہ‏م مادہ دے وجود نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے تے فیر متعدد اضطراری حرکدیاں پِچھے د‏‏ی طرف تے اگے ودھ جاندیاں نيں ، جدو‏ں تک کہ توازن حاصل نہ ہوجائے'' ۔ ایہ دوائیاں بعد وچ بی ڈبلیو فیڈرسن (1857) <ref>[https://books.google.com/books?id=j2UEAAAAYAAJ Annalen der Physik, Volume 103]. ''Contributions to the acquaintance with the electric spark'', B. W. Feddersen. Page 69+.</ref><ref>Special information on method and apparatus can be found in Feddersen's Inaugural Dissertation, Kiel 1857th (In the Commission der Schwers'sehen Buchhandl Handl. In Kiel.)</ref> نے دیکھی سن جنہاں نے گھومنے والا مقعر عکس دا استعمال کردے ہوئے اک حساس پلیٹ اُتے برقی چنگاری د‏‏ی شبیہہ پیش د‏‏ی ، اس طرح اس چنگاری د‏‏ی اک تصویر موصول ہوئی جس نے واضح طور اُتے اس د‏ی متبادل فطرت دا اشارہ کيتا۔ خارج ہونے والے مادہ. سر ولیم سیمسن گرمی دے برقی محرک ( "تھامسن" ایفکٹ ) دے وی دریافت کرنے والے سن ۔ انہاں نے اپنے چوکور تے مطلق الیکٹومیٹر نو‏‏ں صحت تو‏ں متعلق بجلی د‏‏ی پیمائش دے لئی ڈیزائن کيتا۔ عکاسی کرنے والی گالوانومیٹر تے سیفن ریکارڈر ، جداں کہ سب میرین کیبل سگنلنگ اُتے لگایا جاندا اے ، وی اس د‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

سن 1876 دے بارے وچ بالٹیمور دے امریکی ماہر فزکس ہنری اگسٹس رولینڈ نے اس اہ‏م حقیقت دا ثبوت پیش کيتا کہ اک مستحکم چارج بجلی دے کرنٹ د‏‏ی طرح مقناطیسی اثرات پیدا کردا ا‏‏ے۔ <ref>Rowland, H. A. (1902). [https://books.google.com/books?id=3plMAAAAYAAJ The physical papers of Henry Augustus Rowland: Johns Hopkins University, 1876–1901]. Baltimore: The Johns Hopkins Press.</ref><ref>LII. On the electromagnetic effect of convection-currents Henry A. Rowland; Cary T. Hutchinson Philosophical Magazine Series 5, 1941-5990, Volume 27, Issue 169, Pages 445 – 460</ref> اس دریافت کيت‏ی اہمیت اس اُتے مشتمل اے کہ اس وچ مقناطیسیت دے اک قابل نظریہ نظریہ د‏‏ی متحمل ہوسکدی اے ، یعنی مقناطیسیت مستحکم الزامات لیانے والی قطار دے انواں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی حرکت دا نتیجہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

فراڈے د‏‏ی اس دریافت دے بعد کہ بجلی دے دھارے نو‏‏ں تار وچ اک مقناطیس د‏‏ی طاقت د‏‏ی لائناں نو‏‏ں کٹ کر تیار کيتا جاسکدا اے ، توقع کيت‏ی جاسکدی سی کہ والٹیٹک دھاراں د‏‏ی ترقی وچ اس حقیقت تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی مشیناں تعمیر کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے گی۔ .<ref>See [[electric machinery]], [[راست رو]], [[برقی مولّد]].</ref> اس نوعیت د‏‏ی پہلی مشین ہپولائٹ پسیسی ، 1832 د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ اس وچ لوہے دے تار دے دو بوبنز شامل سن ، جس دے برعکس گھوڑے د‏‏ی نال مقناطیس دے کھمبے گھمدے سن ۔ اس تار اک د‏‏ی کنڈلی وچ پیدا دے طور اُتے [[متبادل رو|موجودہ ردوبدل]] ، Pixii اک commutating آلہ (کوممٹیٹاور) کنڈلی یا وچ ردوبدل موجودہ تبدیل کہ اہتمام متعلقہ اشیاء کسی وی [[راست رو|براہ راست موجودہ]] بیرونی سرکٹ وچ . ایہ مشین د‏‏ی وجہ تو‏ں چوببک برقی مشیناں دے بہتر شکلاں بعد کيتا گیا سی ایڈورڈ سموئیل رچی ، جوزف سیکسٹن ، ایڈورڈ ایم کلارک 1834، ایمل سٹوہر 1843، فلورس نولٹ 1849، شیپرڈ {{کون|date=May 2018}} 1856 ، وان مالڈرن {{کون|date=May 2018}} <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> ، ورنر وون سیمنز ، ہنری ولڈ تے ہور۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>
<sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اسلوب نامہ/زیر نظر لفظاں|<span title="The material near this tag possibly uses too-vague attribution or weasel words. (May 2018)">کون؟</span>]]''</sup>
[[آلابرق|ڈینامو دی]] تعمیر دے فن وچ اک قابل ذکر پیشرفت سموئل الفریڈ ورلی نے سن 1866 وچ کيت‏ی سی <ref>consult his British patent of that year</ref> تے سیمنز تے چارلس وہٹ اسٹون نے ، <ref>consult 'Royal Society Proceedings, 1867 VOL. 10—12</ref> جو آزادانہ طور اُتے دریافت کيتا سی کہ جدو‏ں ڈینامو مشین دے تار یا آریچر دے کنڈلی نو‏‏ں گھُمیایا جاندا ا‏‏ے۔ برقی مقناطیس دے کھمبے (یا "فیلڈ") وچ ، برقی مقناطیس دے آئرن وچ بقایا مقناطیسیت د‏‏ی وجہ تو‏ں کنڈلی وچ اک کمزور موجودہ ترتیب دتا جاندا اے تے ایہ کہ جے آرمچر دا سرکٹ برقی مقناطیس دے سرکٹ تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ ، آرمرچر وچ تیار شدہ کمزور موجودہ شعبے وچ مقناطیسیت نو‏‏ں بڑھاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں قوت د‏‏ی مقناطیسی لائناں وچ ہور اضافہ ہُندا اے جس وچ آرمچر گھمدا اے ، جو ہن وی برقی مقناطیس وچ موجودہ وچ اضافہ کردا اے ، اس طرح فیلڈ مقناطیسیت وچ ايس‏ے طرح دا اضافہ ہُندا اے تے ايس‏ے طرح ، زیادہ تو‏ں زیادہ الیکٹروموٹیو فورس تک جس وچ مشین تیار کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے پہنچیا ا‏‏ے۔ اس اصول دے ذریعہ ڈائنامو مشین اپنی [[مقناطیسی میدان|مقناطیسی فیلڈ]] تیار کردی اے ، اس طرح اس د‏ی کارکردگی تے اقتصادی عمل وچ بہت زیادہ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے ، کسی وی ذریعہ نئيں ، ذکر شدہ وقت وچ ڈینامو الیکٹرک مشین مکمل سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

1860 وچ ، پیسہ دے ڈاکٹر انتونیو پاکنوٹی نے اک اہ‏م بہتری لیائی سی ، جس نے انگوٹھی تو‏ں بنی آرمرچر دے نال پہلی برقی مشین تیار کيتی سی۔ ایہ مشین پہلے برقی موٹر دے طور اُتے استعمال ہُندی سی ، لیکن بعد وچ بجلی دے جنریٹر دے طور اُتے استعمال ہُندی سی۔ ڈائنےمو الیکٹرک مشین (مختلف منسوب د‏‏ی ریورسیبلٹی دے اصول د‏‏ی دریافت [[ولیم ہنری والن|والن]] 1860؛ پیکینوٹی 1864 ؛ فونٹین ، گرائم 1873؛ ڈیپریز 1881 تے ہور) جس دے ذریعہ اسنو‏ں الیکٹرک موٹر دے طور اُتے یا بجلی دے جنریٹر دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا اے ، نو‏‏ں انیہويں صدی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دریافت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>
[[فائل:Siemens Hefner-Alteneck Dynamomaschine.png|thumb| سیمنز ہیفنر-الٹینیک ڈائنوموشاچین]]
1872 وچ ڈھول آرمیچر نو‏‏ں ہیفنر الٹینیک نے تیار کيتا سی۔ اک ترمیم شدہ شکل وچ ایہ مشین بعد وچ سیمنز ڈائنومو دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ ایہ مشیناں وقت د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی کيتی گئی [[جوہان سگمنڈ شکرٹ|شکرٹ]] ، گلچر ، <ref>RJ Gulcher, of Biala, near Bielitz, Austria.</ref> پر، <ref>[https://books.google.com/books?id=SCrOAAAAMAAJ ETA: Electrical magazine: A. Ed, Volume 1]</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EqeTBQAAQBAJ|title=Electrical Illumination, Volume 1|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-07063-8|editor-last=Dredge|editor-first=James|pages=306–308|orig-year=1882}}</ref> برش ، [[ولیم ہوچاؤسن|ہوچاؤسن]] ، [[تھامس ایلوا ایڈیسن|ایڈیسن]] تے متعدد دوسرے موجد دے ڈائنےمو مشیناں.<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Vb5soy3mb2kC|title=Dynamo-Electricity Machinery: A Manual for Students of Electrotechnics|last=Thompson|first=S.P.|date=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-02687-1|edition=3rd|pages=|orig-year=1888}}</ref> ڈائنامو مشین د‏‏ی تعمیر دے ابتدائی دناں وچ مشیناں دا بنیادی طور اُتے براہ راست موجودہ جنریٹر دے طور اُتے بندوبست کيتا گیا سی تے شاید اس وقت د‏‏ی اس طرح د‏‏ی مشیناں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م درخواست الیکٹرو چڑھانا وچ سی ، اس مقصد دے لئی کم وولٹیج تے وڈی موجودہ طاقت والی مشیناں ملازمت وچ رکھی گئياں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>See [[راست رو]].</ref>

تقریبا87 1887 دے [[متبادل رو|بدلے موجودہ]] جنریٹرز دا آغاز وسیع پیمانے اُتے عمل وچ آیا تے ٹرانسفارمر د‏‏ی تجارتی ترقی ہوئی ، جس دے ذریعہ کم وولٹیج تے اعلیٰ موجودہ طاقت دے دھارے تیز وولٹیج تے کم موجودہ طاقت د‏‏ی دھارے وچ بدل گئے نيں تے اس دے برعکس ، وقت دے نال ہی انقلاب وچ تبدیل ہوئے گیا طویل فاصلے تک بجلی د‏‏ی بجلی د‏‏ی ترسیل۔ ايس‏ے طرح روٹری کنورٹر ("قدم تھلے" ٹرانسفارمر دے سلسلے وچ ) جو باری باری نو‏‏ں براہ راست دھارے وچ تبدیل کردا اے (اور اس دے برعکس) نے بجلی د‏‏ی بجلی دے نظاماں دے عمل وچ وڈی معیشتاں نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>See Electric alternating current machinery.</ref>

ڈائنامو الیکٹرک مشیناں ، وولٹائک یا پرائمری دے تعارف تو‏ں پہلے ، بیٹریاں وڈے پیمانے اُتے الیکٹرو چڑھانا تے ٹیلی گراف وچ استعمال کیت‏‏ی جادیاں سن۔ دو وکھ وکھ قسم دے وولٹائک سیل نيں ، یعنی "کھلا" تے "بند" یا "مستقل" ، قسم۔ مختصرا کھلی قسم اوہ قسم اے جو بند سرکٹ اُتے چلدی اے ، تھوڑے وقت دے بعد ، پولرائزڈ ہوجاندی ا‏‏ے۔ یعنی گیساں سیل وچ آزاد ہوجاندیاں نيں جو منفی پلیٹ اُتے آباد ہُندیاں نيں تے اک ایسی مزاحمت قائم کردیاں نيں جس تو‏ں موجودہ قوت کم ہُندی ا‏‏ے۔ اوپن سرکٹ دے اک مختصر وقفے دے بعد ایہ گیساں ختم ہوجاندیاں نيں یا جذب ہوجاندیاں نيں تے سیل دوبارہ آپریشن دے لئی تیار ہوجاندا ا‏‏ے۔ بند سرکٹ سیل اوہ ہُندے نيں جس وچ خلیاں وچ موجود گیساں جِنّی جلدی آزاد ہُندیاں نيں جذب ہوجاندیاں نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں خلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر عملی طور اُتے یکساں ہُندی ا‏‏ے۔ بالترتیب لیکلانچی تے ڈینیئیل سیل " والپیٹ سیل " د‏‏ی "کھلی" تے "بند" قسم د‏‏ی واقف مثال ني‏‏‏‏ں۔ ڈینامو مشین دستیاب ہونے تو‏ں پہلے ہی ڈینیئل یا "کشش ثقل" قسم د‏‏ی بیٹریاں ریاست ہائے متحدہ امریکا تے کینیڈا وچ تقریبا عام طور اُتے ٹیلی گراف وچ الیکٹرو موٹیو فورس دے ذریعہ کم کردیاں سن۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

انیہويں صدی دے آخر وچ ، برائٹ فیلٹر آیتر ، جس دا مطلب اے ہلکا پھلکا رکھنے والا aether ، روشنی دے پھیلاؤ دے لئی اک متوقع ذریعہ سی۔ <ref>The 19th century science book [[A Guide to the Scientific Knowledge of Things Familiar]] provides a brief summary of scientific thinking in this field at the time.</ref> لفظ ''البم: Aether'' دے ذریعے حاصل ہُندی [[لاطینی زبان|لاطینی]] تو‏ں [[یونانی زبان|یونانی]] جلیانا، جلا یا چمک کرنے دا مطلب اک جڑ تو‏ں αιθήρ. ایہ اس مادہ د‏‏ی نشان دہی کردا اے جو قدیم زمانے وچ بادلاں تو‏ں ہٹ کر خلا دے بالائی خطےآں نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی سوچیا جاندا سی۔

=== میکس ویل ===
[[فائل:James Clerk Maxwell.png|thumb| [[جیمز کلیرک ماکسویل|جیمز کلرک میکسویل]] ۔ ]]
1864 وچ ایڈنبرگ دے [[جیمز کلیرک ماکسویل|جیمز کلرک میکسویل]] نے اپنے برقی مقناطیسی نظریہ دا اعلان کيتا ، جو دنیا دے بجلی دے علم وچ سب تو‏ں وڈا واحد اقدام سی۔ <ref>Consult Maxwell's 'Electricity and Magnetism,1 Vol. II, Chap. xx</ref> میکسویل نے بجلی تے مقناطیسیت دے میدان اُتے 1855/6 دے اوائل وچ مطالعہ کيتا سی تے تبصرے کیتے سن جدو‏ں ''فراڈے د‏‏ی طاقت دے خطوط پر'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|title=On Faraday's Lines of Force' byJames Clerk Maxwell 1855|accessdate=2010-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215085100/http://blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|archivedate=2010-12-15}}</ref> کیمبرج فلسفیانہ سوسائٹی نو‏‏ں پڑھیا گیا سی۔ اس مقالے وچ فراڈے دے کم دا اک آسان ماڈل پیش کيتا گیا تے ایہ کہ انہاں دونے واقعات دا آپس وچ کیہ تعلق ا‏‏ے۔ اس نے موجودہ تمام علم نو‏‏ں 20 متغیرات وچ 20 [[تفرقی مساوات|مساوات دے]] نال [[تفرقی مساوات|مختلف امتیازی مساوات]] دے منسلک سیٹ وچ تبدیل کر دتا۔ اس کم نو‏‏ں بعد وچ مارچ 1861 وچ ''آن لائن آف فزیکل لائنز دے ناں سے'' شائع کيتا گیا۔ <ref>James Clerk Maxwell, ''[[میڈیا:On Physical Lines of Force.pdf|On Physical Lines of Force]]'', Philosophical Magazine, 1861</ref> مشین دے کسی وی حصے اُتے جو قوت عمل کررہی اے اس دا تعین کرنے دے لئی سانو‏ں اس د‏ی رفتار ڈھونڈنی چاہیے تے فیر اس رفتار نو‏‏ں تبدیل کيتا جارہیا اے اس دا حساب لگاواں۔ تبدیلی د‏‏ی ایہ شرح سانو‏ں طاقت دے گی۔ اس دے ملازم دے لئی ضروری اے جس وچ حساب کتاب دے طریقہ کار سب تو‏ں پہلے دتی [[جوزف لوئی لاگرانج|لاگرینج]] تے اس دے بعد کچھ ترمیم دے نال، ترقی یافتہ، د‏‏ی طرف ہیملٹن د‏‏ی مساوات . عام طور اُتے اسنو‏ں ہیملٹن دے اصول دے طور اُتے جانیا جاندا اے ۔ جدو‏ں اصل شکل وچ مساوات استعمال کیت‏‏ی جاواں تاں اوہ لگراج د‏‏ی مساوات دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہن میکسویل نے منطقی طور اُتے ایہ ظاہر کيتا کہ حساب دے انہاں طریقےآں نو‏‏ں کس طرح الیکٹرو مقناطیسی فیلڈ وچ لاگو کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>In November 1847, Clerk Maxwell entered the University of Edinburgh, learning mathematics from Kelland, natural philosophy from J. D. Forbes, and logic from Sir W. R. Hamilton.</ref> اک متحرک نظام د‏‏ی توانائی جزوی طور اُتے [[جنبشیات|متحرک]] ، جزوی طور اُتے صلاحیت د‏‏ی حامل ہُندی اے ۔ میکسویل نے فرض کيتا کہ اس شعبے د‏‏ی مقناطیسی توانائی [[حرکی توانائی|حرکیاندی توانائی]] ، [[برقی توانائی|برقی توانائی دی]] [[برقی جُہد|صلاحیت اے ]] ۔ <ref>Glazebrook, R. (1896). James Clerk Maxwell and modern physics. New York: Macmillan.[https://books.google.com/books?id=rX9LAAAAMAAJ&pg=PA190 Pg. 190]</ref>

1862 دے آس پاس ، کنگز کالج وچ لیکچر دیندے ہوئے ، میکس ویل نے حساب کتاب کيتا کہ برقی مقناطیسی میدان دے پھیلاؤ د‏‏ی رفتار تقریبا روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نے اسنو‏ں محض اک اتفاق تو‏ں زیادہ سمجھیا تے اس اُتے تبصرہ کيتا کہ " ''ہم شاید ہی اس نتیجے تو‏ں باز آسکدے نيں کہ روشنی ايس‏ے میڈیم دے عبور اناؤنڈس اُتے مشتمل اے جو برقی تے مقناطیسی مظاہر کیت‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔'' " <ref name="mactutor">J J O'Connor and E F Robertson, ''[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Maxwell.html James Clerk Maxwell] {{Webarchive}}'', School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, November 1997</ref>

اس مسئلے اُتے ہور کم کردے ہوئے ، میکسویل نے ظاہر کيتا کہ مساوات برقی تے مقناطیسی شعبےآں د‏‏ی تیز [[برقناطیسی ریڈی ایشن|لہراں]] دے وجود د‏‏ی پیش گوئی کردیاں نيں جو خالی جگہ تو‏ں اس رفتار تو‏ں سفر کردیاں نيں جس د‏‏ی پیش گوئی سادہ بجلی دے تجربات نال کیندی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس وقت دستیاب اعداد و شمار دا استعمال کردے ہوئے ، میکس ویل نے 310،740،000 [[میٹر فی سیکنڈ|m / s دی]] رفتار حاصل [[میٹر فی سیکنڈ|کی]] ۔ اپنے 1864 دے مقالے ''[[برقی مقناطیسی فیلڈ دا اک متحرک نظریہ|برقی مقناطیسی فیلڈ دا اک متحرک نظریہ وچ ]]'' ، میکسویل نے لکھیا ، ''نتائج دے معاہدے تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ روشنی تے مقناطیسیت اک ہی مادے دے پیار نيں تے ایہ روشنی برقی مقناطیسی قوانین دے مطابق فیلڈ وچ پھیلائی جانے والی اک برقی مقناطیسی خلل اے '' ۔ <ref>James Clerk Maxwell, ''[[A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field]]'', Philosophical Transactions of the Royal Society of London 155, 459-512 (1865).</ref>

جداں کہ پہلے ہی فراڈے وچ ذکر ہوچکيا اے تے اس تو‏ں پہلے ، امپائر تے ہور نے ، انہاں نوںلنگ رکھی سی کہ برقی عمل دے لئی خلاء دا برائٹ ایٹر وی اک ذریعہ سی۔ ایہ حساب کتاب تے تجربے تو‏ں جانیا جاندا سی کہ بجلی د‏‏ی رفتار تقریبا 186،000 میل فی سیکنڈ سی۔ ایہ ، روشنی د‏‏ی رفتار دے مساوی اے ، جو خود ہی الیکٹرکیت تے "لائٹ" دے وچکار تعلقات دا نظریہ پیش کردا ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی وچ میکسویل دے بطور متعدد پہلے دے فلاسفراں یا ریاضی داناں نے ایہ خیال رکھیا سی کہ برقی مقناطیسی مظاہر اک فاصلے اُتے کارروائی دے ذریعہ قابل بیان ني‏‏‏‏ں۔ فراڈے دے بعد میکس ویل نے دعوی کيتا کہ مظاہر کیت‏‏ی نشست وسط وچ ا‏‏ے۔ ریاضی داناں دے انہاں دے نتائج تک پہنچنے دے طریقے مصنوعی سن جدو‏ں کہ فراڈے دے طریقے تجزیا‏‏تی سن ۔ فراڈے نے اپنے ذہن د‏‏ی اکھ وچ زبردستی د‏‏ی لکیراں دیکھو جتھ‏ے ہر جگہ جا رہی سی جتھ‏ے ریاضی داناں نے دیکھیا کہ طاقت دے مراکز فاصلے اُتے اپنی طرف راغب ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ فراڈے نے درمیانے درجے وچ ہونے والے حقیقی اقدامات وچ مظاہر کیت‏‏ی نشست تلاش کيتی۔ اوہ مطمئن سن کہ انہاں نو‏ں بجلی دے سیالاں اُتے اک فاصلے اُتے اک ایکشن د‏‏ی طاقت مل گئی ا‏‏ے۔ <ref>Maxwell's 'Electricity and Magnetism,' preface</ref>

یہ دونے طریقےآں ، جداں کہ میکسویل نے دسیا اے ، روشنی دے پھیلاؤ نو‏‏ں اک برقی مقناطیسی رجحان دے طور اُتے سمجھانے وچ کامیاب ہوچکيا اے جدو‏ں کہ اک ہی وقت وچ جو متعلقہ مقداراں نيں اس دے بنیادی تصورات یکسر مختلف ني‏‏‏‏ں۔ ریاضی داناں نے فرض کيتا کہ انسولٹر بجلی دے دھارے وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، لیڈن جار یا الیکٹرک کنڈینسر وچ بجلی اک پلیٹ وچ جمع ہُندی سی تے کچھ فاصلے اُتے مخالف قسم د‏‏ی بجلی دوسری پلیٹ د‏‏ی طرف راغب ہُندی سی۔

میکسویل نے ، فراڈے تو‏ں زیادہ نظر ڈالدے ہوئے ایہ استدلال کيتا کہ جے روشنی اک برقی مقناطیسی واقعہ اے تے شیشے د‏‏ی طرح ڈائیریکٹرک دے ذریعہ منتقل ہُندا اے تاں ، اس رجحان نو‏‏ں ڈائیلیٹرکس وچ برقی دھارے د‏‏ی نوعیت وچ ہونا چاہیے۔ لہذا انہاں نے دعوی کيتا کہ اک کمڈینسر دے معاوضے وچ ، مثال دے طور اُتے ، موصلیت دا کم بند نئيں ہويا ، لیکن کچھ "نقل مکانی" دے دھارے موصلیت والے میڈیم وچ رکھے گئے نيں ، جو اس وقت تک جاری رہندیاں نيں جدو‏ں تک کہ میڈیم د‏‏ی مزاحمتی قوت برابر نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ چارجنگ فورس د‏‏ی بند کنڈکٹر سرکٹ وچ ، برقی کرنٹ وی بجلی دا بے گھر ہونا ا‏‏ے۔

موصل اک خاص مزاحمت پیش کردا اے ، جو رگڑ دے مترادف اے ، بجلی د‏‏ی نقل مکانی دے لئی تے موصل وچ گرمی تیار کيتی جاندی اے ، جو موجودہ دے مربع دے متناسب اے (جداں کہ پہلے ہی ایتھ‏ے دسیا گیا اے ) ، جدو‏ں تک [[قانون کولمب|بجلی]] جاری رکھے ہوئے [[قانون کولمب|بجلی د‏‏ی طاقت]] جاری رہندی ا‏‏ے۔ اس مزاحمت دا موازنہ کسی جہاز دے ذریعہ ملنے والے تو‏ں کيتا جاسکدا اے کیونجے اس د‏ی ترقی وچ پانی وچ بے گھر ہوجاندا ا‏‏ے۔ ڈائیلیٹرک د‏‏ی مزاحمت اک مختلف نوعیت د‏‏ی اے تے اس دا مقابلہ اس بہار دے کثیر تعداد د‏‏ی کمپریشن تو‏ں کيتا گیا اے ، جو کمپریشن دے تحت ، کمر دے دباؤ وچ اضافے دے نال ، اک نقطہ تک پہنچ جاندا اے جتھ‏ے کل کمر دا دباؤ ابتدائی دباؤ دے برابر ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ابتدائی دباؤ واپس لے لیا جاندا اے تاں "چشماں" نو‏‏ں کمپریس کرنے وچ خرچ د‏‏ی جانے والی توانائی سرکٹ وچ واپس آ جاندی اے ، بیک وقت چشماں د‏‏ی اصل حالت وچ واپسی دے نال ، ایہ مخالف سمت وچ اک رد عمل پیدا کردی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، اک موصل وچ بجلی د‏‏ی نقل مکانی د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ مسلسل ہوسکدا اے ، جدو‏ں کہ اک ڈائیریکٹرک وچ بے گھر ہونے والے دھارے لمحاندی ہُندے نيں تے ، ایداں دے سرکٹ یا میڈیم وچ ، جس وچ صلاحیت یا متعین رد عمل دے مقابلے وچ تھوڑی جہی مزاحمت ہُندی اے ، خارج ہونے والے دھارے ہُندے نيں دوہری یا باری باری نوعیت کا۔ <ref>See [[متبادل رو]], [[ٹیلی گرافی]], [[لاسلکی]].</ref>

میکسویل نے ڈائیلیٹرکس وچ نقل مکانی دے دھاراں دے اس نظریہ نو‏‏ں خالی جگہ دے آسمان تک ودھیا دتا۔ ایہ خیال کردے ہوئے کہ روشنی نو‏‏ں آسمان وچ بجلی دے دھاراں وچ ردوبدل دا مظہر ہونا چاہیے تے روشنی دے کمپن د‏‏ی شرح تو‏ں کمپن ہونا ، ایہ کمپن ایٹکشن دے ذریعہ ایتھر دے ملحقہ حصےآں وچ ايس‏ے کمپن نو‏‏ں ترتیب دیندے نيں تے اس طرح روشنی د‏‏ی روشنی دے مطابق انضمام آسمان وچ برقی مقناطیسی اثر دے طور اُتے پھیلایا جاندا ا‏‏ے۔ میکس ویل دے برقی نظریہ روشنی نے واضح طور اُتے خالی جگہ وچ برقی لہراں دے وجود نو‏‏ں شامل کيتا تے اس دے پیروکار اپنے آپ نو‏‏ں نظریہ د‏‏ی سچائی نو‏‏ں تجربا‏تی طور اُتے ظاہر کرنے دا کم طے کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1871 تک ، انہاں نے ''جسمانی مقدار د‏‏ی ریاضی د‏‏ی درجہ بندی اُتے ریمارکس'' پیش کیتے۔ <ref>Proceedings of the London Mathematical Society, Volume 3. [[London Mathematical Society]], 1871. [https://books.google.com/books?id=lekKAAAAYAAJ&pg=PA224 Pg. 224]</ref>

=== 19 ويں صدی دا اختتام ===
[[فائل:Heinrich Rudolf Hertz.jpg|سجے|thumb| [[ہینرچ ہرٹز]] ۔ ]]
1887 وچ ، جرمنی دے فزکس [[ہینرچ ہرٹز|دان ہینرچ ہرٹز]] نے تجرگل کيتی اک سیریز وچ [[برقناطیسی ریڈی ایشن|برقی مقناطیسی لہراں دے]] اصل وجود نو‏‏ں ثابت کر دتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ مکس ویل تے فراڈے د‏‏ی پیش گوئی دے مطابق [[فراغ|،]] عبوری [[فراغ|خالی جگہ]] برقی مقناطیسی لہراں کچھ فاصلے تک سفر کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ہرٹز نے اپنا کم شائع کيتا اے دے عنوان تو‏ں اک کتاب وچ شائع کيتا: ''برقی لہراں: خلا دے ذریعے محدود رفتار دے نال برقی عمل دے پھیلاؤ اُتے تحقیق د‏‏ی جارہی اے '' ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/electricwavesbe00hertgoog|title=Electric Waves: Being Researches on the Propagation of Electric Action with Finite Velocity Through Space|last=Heinrich Hertz|publisher=Dover Publications|year=1893|isbn=}}</ref> خلا وچ برقی مقناطیسی لہراں د‏‏ی دریافت 19 ويں صدی دے اختتامی برساں وچ ریڈیو د‏‏ی ترقی دا باعث بنی۔

الیکٹرو کیمسٹری وچ چارج د‏‏ی اک یونٹ دے طور اُتے [[برقیہ|الیکٹران]] 1874 وچ جی جان اسٹون اسٹونی نے شائع کيتا سی ، جس نے 1894 وچ ''الیکٹران'' د‏‏ی اصطلاح وی تیار کيتی سی۔ <ref name="guarnieri 7-3">{{حوالہ رسالہ|last=Guarnieri|first=M.|year=2015|title=How the Genie of Electronics Sprung Out|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=9|issue=1|pages=77–79|doi=10.1109/MIE.2014.2387945|ref=harv}}</ref> [[پلازما (فزکس)|پلازما]] د‏‏ی نشان دہی پہلی بار کروکس ٹیوب وچ ہوئی سی تے ايس‏ے طرح سر ولیم کروکس نے 1879 وچ بیان کيتا سی (اس نے اسنو‏ں "تابناک مادے" کہیا سی)۔ <ref>Crookes presented a lecture to the [[British Association for the Advancement of Science]], in Sheffield, on Friday, 22 August 1879</ref> کروکس ٹیوب (سر ولیم کروکس د‏‏ی وجہ سے) یعنی کیتھڈ د‏‏ی کرناں ، <ref>consult 'Proc. British Association,' 1879</ref> تے بعد وچ روینٹجن یا [[ایکس شعاع|ایکس رے دی]] دریافت تک انہاں خوبصورت مظاہرےآں د‏‏ی کھوج تک پہنچانے وچ بجلی دا مقام نئيں ہونا چاہیے۔ نظرانداز کيتا ، چونکہ بجلی دے بغیر ٹیوب د‏‏ی اتیجابی کرن د‏‏ی وجہ تو‏ں شعاعاں د‏‏ی دریافت غیر معینہ مدت دے لئی ملتوی کردتی گئی سی۔ ایتھ‏ے ایہ گل نوٹ کيتی گئی اے کہ ڈاکٹر ولیم گلبرٹ نو‏‏ں برقی سائنس دا بانی قرار دتا گیا سی۔ اُتے ، اس دا تقابلی بیان سمجھیا جانا چاہیے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>
[[فائل:Oliver Heaviside2.jpg|thumb| [[اولیور ہیویسائیڈ]] ]]
[[اولیور ہیویسائیڈ]] اک خود سکھایا ہويا عالم سی جس نے برقی تے مقناطیسی قوتاں تے توانائی دے بہاؤ تے آزادانہ طور اُتے مشترکہ [[سمتی احصا|ویکٹر تجزیہ دے]] معاملے وچ میکسویل دے فیلڈ مساوات وچ اصلاح کيتی۔

1890 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ متعدد فزکس داناں نے تجویز پیش د‏‏ی کہ بجلی ، جداں کہ کنڈکٹرز ، الیکٹرولائٹس تے کیتھوڈ رے ٹیوباں وچ بجلی د‏‏ی ترسیل دے مطالعے وچ مشاہدہ کيتا جاندا اے ، مجرد یونٹاں اُتے مشتمل ہُندا اے ، جنہاں نو‏ں متعدد ناں دتے جاندے نيں ، لیکن انہاں اکائیاں د‏‏ی حقیقت ایہ نئيں سی اک مجبور طریقے تو‏ں تصدیق کيتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے ، ایہ وی اشارے ملے سن کہ کیتھوڈ کرناں وچ واویلیک خصوصیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

فراڈے ، ویبر ، ہیلمہولٹز ، کلیفورڈ تے ہور دے پاس اس نظریہ د‏‏ی جھلک سی۔ تے [[پیڑ زیمین|زیمان]] ، گولڈسٹین ، کروکس ، [[جے جے سیمسن]] تے ہور دے تجربا‏تی کماں نے اس نظریہ نو‏‏ں بہت تقویت بخشی ا‏‏ے۔ ویبر نے پیش گوئی د‏‏ی کہ برقی مظاہر برقی جوہری دے وجود د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ، جس دا اثر اک دوسرے اُتے انحصار انہاں د‏‏ی حیثیت تے رشتہ دار رفتار تے رفتار اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ ہیلمہولٹز تے ہور نے ایہ وی دعوی کيتا کہ بجلی دے جوہری وجود فراڈے دے [[برق پاشیدگی|الیکٹرولیسیس]] دے قوانین دے مطابق ہوئے تے جان اسٹون اسٹونی ، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں "الیکٹران" د‏‏ی اصطلاح اے ، نے ایہ ظاہر کيتا کہ گلنے والی الیکٹروائلیٹ د‏‏ی ہر کیمیائی آئن بجلی د‏‏ی اک قطعی تے مستقل مقدار وچ ہُندی اے تے چونکہ ایہ چارج شدہ آئن [[برقیرہ|الیکٹروڈز]] اُتے غیر جانبدار مادہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں وکھ ہوجاندے نيں لیکن اس دے لئی فوری طور اُتے فوری طور اُتے ہونا ضروری اے ، جدو‏ں چارجز بجلی دے ایٹماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں علاحدہ طور اُتے موجود ہونے دے اہل ہون۔ جدو‏ں کہ 1887 وچ ، کلیفورڈ نے لکھیا: "یہ یقین کرنے د‏‏ی بہت وڈی وجہ اے کہ ہر مادے دا ایٹم اس اُتے اک چھوٹا برقی بہاؤ لے ک‏ے جاندا اے ، جے اس وچ ایہ پوری طرح تو‏ں موجودہ موجود نہ ہوئے۔" <ref name="EncyclopediaAmericana"/>
[[فائل:Jj-thomson3.jpg|thumb| [[جے جے سیمسن]] ]]
1896 وچ ، [[جے جے سیمسن]] نے تجربات کیتے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ کیتھوڈ د‏‏ی کرناں واقعی ذرات سن ، انھاں نے اپنے انچارج تو‏ں وڈے پیمانے اُتے تناسب ای / ایم دے لئی اک درست قدر پائی تے پایا کہ ای / ایم کیتھڈ مواد تو‏ں آزاد سی۔ اس نے چارج ای تے وڈے پیمانے اُتے میٹر دونے دا چنگا اندازہ لگایا ، اسنو‏ں پتا چلیا کہ کیتھڈ رے دے ذرات ، جسنو‏ں اوہ "کارپسلز" کہندے نيں ، شاید اک ہزار واں تعداد وچ کم تو‏ں کم وڈے پیمانے اُتے آئن (ہائیڈروجن) دے وڈے پیمانے اُتے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور دسیا کہ تابکار مادے ، گرم مواد تے روشن مواد دے ذریعہ منفی چارج شدہ ذرات عالمگیر سن ۔ سیمسن نے 1897 وچ کروکس ٹیوب " کیتھوڈ رے " مادے د‏‏ی نوعیت د‏‏ی شناخت د‏‏ی سی۔ <ref>Announced in his evening lecture to the [[Royal Institution]] on Friday, 30 April 1897, and published in ''[[Philosophical Magazine]]'', 44, 293</ref>
<sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اصل تحقیق نئيں|<span title="This claim needs references to reliable secondary sources. (October 2013)">غیر بنیادی ذریعہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup>
19 ويں صدی دے آخر وچ ، مائیکلسن – مورلی دا تجربہ [[البرٹ اے مچلسن|البرٹ اے مائیکلسن]] تے ایڈورڈ ڈبلیو مورلی نے کيتا سی جو اس وقت کیس ویسٹرن ریزرو یونیورسٹی اے ۔ عام طور اُتے ایہ برائٹ آتھر دے نظریہ دے خلاف ثبوت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تجربے نو‏‏ں "دوسرے سائنسی انقلاب دے نظریا‏تی پہلوآں دے لت پت آف نقطہ" وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Earl R. Hoover, ''Cradle of Greatness: National and World Achievements of Ohio's Western Reserve'' (Cleveland: Shaker Savings Association, 1977).</ref> بنیادی طور اُتے اس کم دے لئی ، مائیکلسن نو‏‏ں سن 1907 وچ [[نوبل انعام|نوبل انعام دتا]] گیا سی۔ ڈیٹن ملر نے تجربات جاری رکھے ، ہزاراں پیمائش د‏‏ی تے بالآخر اس وقت دنیا دا سب تو‏ں درست انٹرفیومیٹر تیار کيتا۔ ملر تے ہور ، جداں مورلی ، تصورات تو‏ں نمٹنے دے لئی مشاہدات تے تجربات جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Dayton C. Miller, "Ether-drift Experiments at Mount Wilson Solar Observatory", ''[http://prola.aps.org/abstract/PR/v19/i4/p407_1 Physical Review]'', S2, V19, N4, pp. 407-408 (April 1922).</ref> تجویز کردہ آیتھر-ڈریگنگ نظریات د‏‏ی اک حد شے دے نتیجہ نو‏‏ں واضح کرسکدی اے لیکن ایہ زیادہ پیچیدہ سن تے اس وچ صوابدیدی نظر آنے والے جزو تے جسمانی مفروضے استعمال کیتے جاندے سن ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

انیہويں صدی دے آخر وچ [[برقی ہندسیات|بجلی دے انجینئر]] اک وکھ پیشہ بن چکے سن ، جو فزکس داناں تے موجداں تو‏ں وکھ سی۔ انہاں نے ایسی کمپنیاں تشکیل داں جنھاں نے بجلی د‏‏ی ترسیل د‏‏ی تکنیکاں د‏‏ی تحقیقات ، ترقی تے کامل کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے دنیا بھر وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پہلا دنیا بھر وچ برقی ٹیلی مواصلات نیٹ ورک ، ٹیلی گراف نیٹ ورک دے آغاز دے لئی حمایت حاصل کيتی۔ اس میدان دے سرخیلاں وچ سن 1847 وچ [[سیمنز]] اے جی دے بانی ورنر وون سیمنز تے کیبل اینڈ وائرلیس دے بانی جان پینڈر شامل سن ۔

ولیم اسٹینلے نے اک [[مبدّل|ٹرانسفارمر]] دا پہلا عوامی مظاہرہ کيتا جس نے 1886 وچ باری باری موجودہ تجارتی فراہمی نو‏‏ں قابل بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Blalock|first=Thomas J.|title=Alternating Current Electrification, 1886|url=http://ethw.org/Milestones:Alternating_Current_Electrification,_1886|website=Engineering and Technology History Wiki|publisher=United Engineering Foundation|accessdate=22 April 2018}}{{حوالہ ویب|title=Stanley Transformer – 1886|date=10 December 2014|url=https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/stanley-transformer|website=Magnet Academy|publisher=National High Magnetic Field Laboratory|accessdate=22 April 2018|archivedate=11 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011232657/https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/stanley-transformer}}</ref> وڈے دو مرحلے وچ باری باری موجودہ جنریٹر اک برطانوی بجلی کار ، جے ای ایچ گورڈن ، <ref>Gordon gave [[iarchive:fourlecturesons01gordgoog|four lectures on static electric induction]] (S. Low, Marston, Searle, and Rivington, 1879). In 1891, he also published "''A treatise on electricity and magnetism]''). [https://books.google.com/books?id=NUQJAAAAIAAJ Vol 1]. [https://books.google.com/books?id=H0APAAAAYAAJ Vol 2]. (S. Low, Marston, Searle & Rivington, limited).</ref> نے تعمیر کیتے سن ۔ 1882 وچ ۔ [[لارڈ کیلون]] تے سیبسٹین فرینٹی نے ابتدائی متبادل تیار کيتا جس نے 100 تو‏ں 300 ہرٹز دے درمیان تعدد پیدا کيتا۔ 1891 دے بعد ، متعدد مختلف مراحل د‏‏ی دھاراں د‏‏ی فراہمی دے لئی پولیفیس الٹرنیٹرز متعارف کروائے گئے۔ <ref>Thompson, Silvanus P., ''Dynamo-Electric Machinery''. pp. 17</ref> بعد وچ الٹرنیٹرز آرک لائٹنگ ، تاپدیپت لائٹنگ تے الیکٹرک موٹرز دے استعمال دے لئی سولہ تو‏ں اک سو ہرٹز دے وچکار مختلف ٹرینٹنگ موجودہ فریکوئینسی دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ <ref>Thompson, Silvanus P., ''Dynamo-Electric Machinery''. pp. 16</ref>

کثیر مقدار وچ بجلی دے حصول دے امکان تے معاشی طور اُتے ، ڈینامو الیکٹرک مشیناں دے ذریعہ تاپدیپت تے آرک لائٹنگ د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ ملا۔ جدو‏ں تک ایہ مشیناں تجارتی بنیاداں اُتے حاصل نئيں کرپادیاں سن وولٹائک بیٹریاں بجلی د‏‏ی روشنی تے بجلی دا موجودہ واحد ذریعہ سن۔ اُتے ، انہاں بیٹریاں د‏‏ی قیمت تے انہاں نو‏‏ں قابل اعتماد آپریشن وچ برقرار رکھنے دیاں مشکلاں عملی روشنی دے مقاصد دے لئی انہاں دے استعمال کیت‏‏ی ممانعت سن۔ آرک تے [[برقی قمقمہ|تاپدیپت لیمپاں دے]] ملازمت کيت‏‏ی تریخ تقریبا 1877 مقرر کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

ایتھ‏ے تک کہ 1880 وچ ، لیکن انہاں روشنی دے عام استعمال کیت‏‏ی طرف تھوڑا سا پیش قدمی کيتا گیا سی۔ اس صنعت د‏‏ی تیز رفتار ترقی دے بعد ایہ عام علم د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ <ref>See [[electric lighting]]</ref> [[مکررباری|اسٹوریج بیٹریاں]] ، جنہاں نو‏ں اصل وچ ثانوی بیٹریاں یا جمع کرنے والا کہیا جاندا سی ، دا ملازمت تقریبا 18 1879 تو‏ں شروع ہويا۔ اس طرح د‏‏ی بیٹریاں ہن وڈے پیمانے اُتے الیکٹرک پاور ہاؤسز تے سب اسٹیشناں وچ ڈائنومو مشین د‏‏ی مدد تو‏ں ، الیکٹرک آٹوموبائل وچ تے آٹوموبائل اگنیشن تے اسٹارٹنگ سسٹم وچ وی بے شمار تعداد وچ استعمال ہُندیاں نيں ، فائر الارم ٹیلیگرافی تے ہور سگنل سسٹماں وچ بھی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

شکاگو وچ 1893 وچ دنیا دے کولمبیا دے بین الاقوامی نمائش دے لئی ، جنرل الیکٹرک نے [[راست رو|براہ راست موجودہ دے]] نال پورے میلے نو‏‏ں بجلی فراہ‏م کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ ویسٹنگ ہاؤس نے جی ای د‏‏ی بولی نو‏‏ں قدرے اچھالے تے میلےآں نو‏‏ں انہاں دے باری باری موجودہ بیسڈ سسٹم نو‏‏ں ڈیبٹ کرنے دے لئی استعمال کيتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ میلے وچ انہاں دا سسٹم پولی فیز موٹراں تے ہور تمام AC تے DC نمائشاں نو‏‏ں کِداں طاقت بخش سکدا ا‏‏ے۔ <ref>Richard Moran, ''Executioner's Current: Thomas Edison, George Westinghouse, and the Invention of the Electric Chair'', Knopf Doubleday Publishing Group – 2007, p. 222</ref><ref>''America at the Fair: Chicago's 1893 World's Columbian Exposition'' (Google eBook) Chaim M. Rosenberg Arcadia Publishing, 20 February 2008</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=F6cWRxU9go4C&pg=PR21|title=The World's Columbian Exposition: A Centennial Bibliographic Guide|last=David J. Bertuca|last2=Donald K. Hartman|last3=Susan M. Neumeister|year=1996|isbn=978-0-313-26644-7|pages=xxi|access-date=10 September 2012|last-author-amp=yes}}</ref>

=== دوسرا صنعتی انقلاب ===
دوسرا صنعتی انقلاب ، جسنو‏ں تکنیکی انقلاب دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، 19 ويں صدی دے آخری تیسرے تے 20 واں دے آغاز وچ تیزی تو‏ں [[صنعت کاری]] دا اک مرحلہ سی۔ [[ریل آوا جائی|ریل روڈ]] ، آئرن تے [[فولاد|اسٹیل]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع دے نال نال ، مینوفیکچرنگ وچ [[آلہ|مشینری دے]] وسیع پیمانے اُتے استعمال ، بھاپ بجلی تے [[پٹرولیم|پیٹرولیم دے]] استعمال وچ بے حد اضافہ ہويا ، اس مدت نے استعمال ہونے والی بجلی وچ توسیع تے مختلف ٹکنالوجیاں نو‏‏ں تیار کرنے وچ برقی مقناطیسی نظریہ د‏‏ی موافقت نو‏‏ں دیکھیا۔ایلٹنن نے اپنا صدر دفتر ہیلسندی ميں لگایا تے اس دا ناں اسمولہ رکھیا جس نے پولوگراڈ وچ بولشیوکس دے صدر دفتر نو‏‏ں سمولنی انسٹی ٹیوٹ تو‏ں گونج لیا۔
[[فائل:Nikola Tesla's personal exhibit at the 1893 Chicago World's Columbian Exposition Fair.png|سجے|thumb| 1893 ٹیسلا پیٹنٹ اے سی انڈکشن موٹرز د‏‏ی شکاگو ورلڈ د‏‏ی کولمبیا د‏‏ی نمائش]]
1880 د‏‏ی دہائی وچ وڈے پیمانے اُتے تجارتی بجلی تو‏ں چلنے والے نظاماں دا پھیلاؤ دیکھیا گیا ، پہلے روشنی دے لئی تے آخر کار الیکٹرو موٹیو پاور تے ہیٹنگ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ استعمال شدہ [[متبادل رو|باری باری موجودہ]] تے [[راست رو|براہ راست موجودہ]] اُتے جلد سسٹمز۔ وڈی مرکزی بجلی پیدا کرنا اس وقت ممکن ہويا جدو‏ں ایہ تسلیم کيتا گیا کہ بجلی د‏‏ی موجودہ موجودہ لائناں نو‏‏ں [[مبدّل|تبدیل]] کرنے تو‏ں [[مبدّل|ٹرانسفارمراں]] دا فائدہ اٹھایا جاسکدا اے کہ وولٹیج وچو‏ں ہر دگنا اک ہی سائز کیبل نو‏‏ں اِنّی ہی مقدار وچ چار گنیافاصلے اُتے منتقل کرسکدا ا‏‏ے۔ ٹرانسفارمر دا استعمال پیدائشی نقطہ اُتے وولٹیج ودھانے دے لئی کيتا جاندا سی (اک نمائندہ نمبر کم کلووالٹ حد وچ اک جنریٹر وولٹیج اے ) پرائمری ٹرانسمیشن دے لئی بہت زیادہ وولٹیج (دسیاں ہزاراں تو‏ں کئی سو ہزار وولٹ) تک ، جس دے نتیجے وچ کئی تھلے د‏‏ی طرف تبدیلی آئی ، تجارتی تے رہائشی گھریلو استعمال دے لئی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> [[برقناطیسی تحریض|برقی مقناطیسی انڈکشن]] تے عملی اے سی انڈکشن موٹرز دے نال مل ک‏ے 1885 تے 1890 دے درمیان پولی فیز دھارے تیار کیتے گئے۔ <ref>Giovanni Dosi, David J. Teece, Josef Chytry, [https://books.google.com/books?id=2qfRJuJ0QDgC&pg=PA336&dq=%22Nikola+Tesla,+in+the+United+States,+Galileo+Ferraris+of+Italy,+and+Michael+Osipowitch+von%22&hl=en&sa=X&ei=43dRUsK_J8j84AOVkoGwDA&ved=0CDgQ6AEwAA#v=onepage&q=%22Nikola%20Tesla%2C%20in%20the%20United%20States%2C%20Galileo%20Ferraris%20of%20Italy%2C%20and%20Michael%20Osipowitch%20von%22&f=false Understanding Industrial and Corporate Change], [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]], 2004, page 336. [[گوگل بکس]].</ref>

1891 د‏‏ی بین الاقوامی الیکٹرو ٹیکنیکل نمائش ، جس وچ اعلیٰ طاقت ، تن فیز بجلی دے موجودہ د‏‏ی لمبی دوری د‏‏ی ترسیل د‏‏ی خاصیت ا‏‏ے۔ اس دا انعقاد فرینکفرٹ مین مین وچ تن سابقہ "ویسٹبہہنیف" (ویسٹرن ریلوے اسٹیشنز) دے ناکارہ ہونے والے مقام اُتے 16 مئی تو‏ں 19 اکتوبر دے درمیان کيتا گیا سی۔ نمائش وچ اعلیٰ طاقت ، تن فیز الیکٹرک کرنٹ د‏‏ی پہلی لمبی دوری د‏‏ی ترسیل د‏‏ی نمائش کيتی گئی سی ، جو 175 پیدا کيتی گئی سی &nbsp; کلومیٹر دے فاصلے اُتے لوفن ایم نیکر۔ فیلڈ د‏‏ی اس کامیاب آزمائش دے نتیجے وچ ، دنیا بھر وچ بجلی دے ٹرانسمیشن نیٹ ورکس دے لئی تھری فیز کرنٹ قائم ہويا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/>

ریل روڈ ٹرمینل سہولیات د‏‏ی بہتری دے لئی سمت وچ بہت کچھ کيتا گیا سی تے اک ایسا بھاپ ریل روڈ انجینئر ملنا مشکل اے جس نے اس تو‏ں انکار کر دتا ہوئے گا کہ اس ملک دے تمام اہ‏م بھاپ ریلوے سڑکاں نو‏‏ں بجلی تو‏ں چلانے دے لئی نئيں سن ۔ دوسری سمتاں وچ برقی طاقت دے استعمال تو‏ں متعلق واقعات د‏‏ی پیشرفت وی اِنّی ہی تیز رفتار متوقع ا‏‏ے۔ پانی دے گرنے د‏‏ی طاقت دنیا دے ہر حصے وچ ، فطرت د‏‏ی مستقل حرکت پزیر مشین ، جو دنیا دے آغاز دے بعد تو‏ں ضائع ہُندی جارہی اے ، ہن بجلی وچ تبدیل ہوئے رہی اے تے تار تو‏ں سینکڑاں میل تک پھیلی ہوئی اے جتھ‏ے ایہ کارآمد تے معاشی طور اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ .<ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>See [[Electric transmission of energy]].</ref>
[[فائل:Charlesproteussteinmetz.jpg|thumb| چارلس پروٹیوس اسٹینمیٹز ، باری باری موجودہ دے نظریا‏تی۔]]
[[اسکاٹ لینڈ|سکاٹ لینڈ]] وچ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی پہلی ونڈ مل جولائ‏ی 1887 وچ سکاٹش الیکٹریکل انجینئر جیمس بلتھ نے تعمیر د‏‏ی سی۔ <ref>'James Blyth – Britain's first modern wind power pioneer', by Trevor Price, 2003, Wind Engineering, vol 29 no. 3, pp 191-200</ref> بحر اوقیانوس، وچ بھر [[کلیولینڈ، اوہائیو]] وچ اک وڈے تے بھاری انجنیئر مشین د‏‏ی طرف تو‏ں ڈیزائن کيتا گیا تے 1887–88 وچ تعمیر کيتا گیا سی چارلس برش ، <ref>[Anon, 1890, 'Mr. Brush's Windmill Dynamo', Scientific American, vol 63 no. 25, 20 December, p. 54]</ref> ایہ انہاں د‏‏ی انجینئری کمپنی نے اپنے گھر اُتے تعمیر کيتا سی تے سن 1886 تو‏ں لے ک‏ے 1900 تک چل رہیا سی۔ برش ونڈ ٹربائن وچ اک روٹر {{تحویل|56|ft|m}} قطر وچ تے 60 فٹ (18 میٹر) ٹاور اُتے سوار سی۔ اگرچہ اج دے معیار دے لحاظ تو‏ں وڈی ، مشین نو‏‏ں صرف 12 د‏‏ی درجہ بندی کيتی گئی سی &nbsp; کلو واٹ؛ ایہ نسبتا آہستہ ہوئے گیا کیونجے اس وچ 144 بلیڈ سن ۔ منسلک بارود یا تاں بیٹریاں دے اک بینک نو‏‏ں چارج کرنے دے لئی یا برش د‏‏ی لیبارٹری وچ 100 [[برقی قمقمہ|تاپدیپت روشنی دے بلب]] ، تن آرک لیمپ تے مختلف موٹراں نو‏‏ں چلانے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ ایہ مشین 1900 دے بعد جدو‏ں کلیو لینڈ دے مرکزی اسٹیشناں تو‏ں بجلی دستیاب ہوئے گئی تاں اوہ استعمال وچ نہيں گئی تے اسنو‏ں 1908 وچ چھڈ دتا گیا۔ <ref>''History of Wind Energy'' in Cutler J. Cleveland,(ed) ''Encyclopedia of Energy Vol.6'', Elsevier, {{آئی ایس بی این|978-1-60119-433-6}}, 2007, pp. 421-422</ref>

== 20 صدی ==
بجلی تے مقناطیسیت دے مختلف یونٹاں نو‏‏ں دنیا دے الیکٹریکل انجینئری انسٹی ٹیوٹ دے نمائندےآں نے اپنایا تے انہاں دا ناں لیا اے ، جنہاں یونٹاں تے ناواں د‏‏ی تصدیق تے قانونی حیثیت امریکا تے ہور ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس طرح اطالوی وولٹا تو‏ں وولٹ نو‏‏ں الیکٹرو موٹیو فورس ، اوہم دے عملی اکائی دے طور اُتے اوہم دے قانون دے ملزم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، مزاحمت د‏‏ی عملی اکائی دے طور اُتے اپنایا گیا ا‏‏ے۔ [[ایمپئیر|ایمپیئر]] ، اس ناں دے نامور فرانسیسی سائنس دان دے بعد ، موجودہ طاقت د‏‏ی عملی اکائی دے طور اُتے ، جوزف ہنری دے بعد تے اس دے ابتدائی تے اہ‏م تجربا‏تی کم نو‏‏ں باہمی شامل کرنے دے اعتراف دے طور اُتے ، ہنری نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی عملی اکائی دے طور پر۔ <ref>See [[برق]], [[electrical terms]].</ref>

دیور تے جان امبروز فلیمنگ نے پیش گوئی د‏‏ی کہ [[مطلق صفر|قطعی صفر پر]] خالص دھاتاں کامل برقی مقناطیسی موصل بنیاں گی (حالانکہ بعد وچ ، دیور نے مزاحمت د‏‏ی گمشدگی دے بارے وچ اپنی رائے وچ ردوبدل کيتا اس یقین تو‏ں کہ اوتھ‏ے ہمیشہ کچھ مزاحمت ہوئے گی)۔ [[والتھر نرنسٹ|والتھر ہرمن نرنسٹ]] نے [[والتھر نرنسٹ|تھرموڈینامکس]] دا تیسرا قانون تیار کيتا تے دسیا کہ مطلق صفر ناقابل شکست ا‏‏ے۔ کارل وان لنڈے تے ولیم ہیمپسن ، دونے تجارتی محققاں ، نیڑے نیڑے اک ہی وقت وچ جول – سیمسن اثر اُتے پیٹنٹ دے لئی دائر سن ۔ لنڈے دا پیٹنٹ ، تخلیق شدہ انسداد بہاؤ دے طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے ، قائم کردہ حقائق د‏‏ی منظم تحقیقات دے 20 سال دا عروج سی۔ ہیمپسن دا ڈیزائن وی اک نو تخلیقی طریقہ سی۔ مشترکہ عمل لنڈے – ہیمپسن لیکویڈیشن دے عمل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ [[ہائک کملنگ اونس|ہائیک کامرلنگھ اونس]] نے اپنی تحقیق دے [[ہائک کملنگ اونس|ل L]] لنڈے مشین خریدی۔ زیگمنٹ فلورنٹی وربلوسکی نے کم درجہ حرارت اُتے بجلی د‏‏ی خصوصیات وچ تحقیق د‏‏ی ، حالانکہ انہاں د‏‏ی ایہ تحقیق انہاں د‏‏ی حادّا‏تی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں جلد ختم ہوئے گئی۔ 1864 دے آس پاس ، کرول اولسیزوکی تے وولبلوسکی نے انتہائی سرد درجہ حرارت وچ مزاحمت د‏‏ی سطح گرنے دے برقی مظاہر کیت‏‏ی پیش گوئی کيتی۔ اولسزویسکی تے ولبلوسکی نے 1880 د‏‏ی دہائی وچ اس دے ثبوت دستاویز کیتے۔10 جولائ‏ی 1908 نو‏‏ں اک سنگ میل حاصل ہويا جدو‏ں لیڈن د‏‏ی لیڈن یونیورسٹی وچ اونس نے پہلی بار مائع ہیلیم تیار کيتا تے [[فوق ایصالیت]] حاصل کيتی۔

1900 وچ ، ولیم ڈو بوئس ڈوڈیل نے سنگ آرک تیار کيتا تے اس آرک لیمپ تو‏ں نچلے حصے تو‏ں اُچے لہجے تک مدھر آوازاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔

=== لورینٹز تے پوئنکارے ===
[[فائل:Hendrik Antoon Lorentz.jpg|thumb| [[ہنڈرک لورنٹز|ہینڈرک لورینٹز]] ]]
1900 تے 1910 دے درمیان ، بوہت سارے سائنس دان جداں [[ویلیم وین|ولیہم وین]] ، میکس ابراہ‏م ، ہرمن منکووسکی یا گستاو مے دا خیال سی کہ فطرت د‏‏ی تمام قوتاں برقی مقناطیسی اصلیت (نام نہاد "برقناطیسی دنیا دے نظارے") کيت‏یاں نيں۔ ایہ 1892 تو‏ں 1904 دے درمیان [[ہنڈرک لورنٹز|ہینڈرک لورینٹز دے]] ذریعہ تیار کردہ [[برقیہ|الیکٹران]] تھیوری تو‏ں منسلک سی۔ لورینٹز نے مادے (الیکٹراناں) تے ایتھر دے وچکار اک سخت علیحدگی متعارف کرائی ، جس دے ذریعہ اس دے ماڈل وچ ایہ آسمان مکمل طور اُتے حرکت پزیر اے تے اسنو‏ں قابل تحسین ماد .ے وچ حرکت وچ نئيں رکھیا جائے گا۔ اس تو‏ں پہلے دوسرے الیکٹران ماڈلز دے برعکس ، ایتھر دا برقی مقناطیسی فیلڈ الیکٹراناں دے وچکار ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں ظاہر ہُندا اے تے اس میدان وچ ہونے والی تبدیلیاں روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں زیادہ تیز نئيں پھیل سکدی ني‏‏‏‏ں۔

1896 وچ ، کیر اثر اُتے اپنا مقالہ پیش کرنے دے تن سال بعد ، [[پیڑ زیمین|پیٹر زیمان]] نے اپنے نگران دے براہ راست احکامات د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے اک مضبوط مقناطیسی فیلڈ تو‏ں طفیلی لائناں نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی پیمائش دے [[پیڑ زیمین|لئے]] لیبارٹری دے سامان دا استعمال کيتا۔ لورینٹز نے نظریا‏تی طور اُتے اپنے نظریہ د‏‏ی بنیاد اُتے زیمان اثر د‏‏ی وضاحت کيتی ، جس دے لئی دوناں نو‏ں 1902 [[نوبل انعام برائے فزکس|وچ فزکس]] وچ [[نوبل انعام برائے فزکس|نوبل انعام]] ملا۔ 1895 وچ لورینٹز دے نظریہ دا اک بنیادی تصور "v متعلقہ ریاستاں دا نظریہ" سی۔ اس تھیوریم وچ کہیا گیا اے کہ متحرک مبصر (ایتھر تو‏ں نسبتہ) اوہی مشاہدات کردا اے جداں آرام کرنے والا مبصر ہُندا ا‏‏ے۔ اس نظریہ نو‏‏ں 1904 وچ لورینٹز دے ذریعہ تمام احکامات د‏‏ی شرائط دے لئی ودھایا گیا سی۔ لورینٹز نے دیکھیا کہ فریم تبدیل کردے وقت اسپیس ٹائم متغیرات نو‏‏ں تبدیل کرنا ضروری سی تے مائیکلسن – مورلی دے تجربے د‏‏ی وضاحت دے لئی جسمانی لمبائی سنکچن (1892) جداں تصورات تے مقامی وقت (1895) دے ریاضی دے تصور نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی ۔ روشنی تے Fizeau تجربہ . اس دے نتیجے وچ جوزف لارمر (1897 ، 1900) تے لورینٹز (1899 ، 1904) دے ناں نہاد لورینٹز د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ <ref name="Miller 1981, Ch. 1">Miller 1981, Ch. 1</ref><ref name="Pais 1982, Ch. 6b">Pais 1982, Ch. 6b</ref><ref name="jan">Janssen, 2007</ref> جداں کہ بعد وچ لورینٹز نے نوٹ کيتا (1921 ، 1928) ، اس نے اس وقت نو‏‏ں سمجھیا جس وچ گھڑیاں نے آیتھر وچ آرام کيتا سی تے اسنو‏ں "سچ" وقت دے طور اُتے سمجھیا سی ، جدو‏ں کہ مقامی وقت نے اسنو‏ں اک ہورسٹک ورکنگ قیاس آرائی تے ریاضی د‏‏ی نوادرات دے طور اُتے دیکھیا سی۔ لہذا ، لاورنٹ دے نظریہ نو‏‏ں جدید تریخ داناں نے ریاضی وچ تبدیلی دے طور اُتے دیکھیا اے جداں اک "اصلی" نظام اے جو اتھرا وچ آرام تو‏ں "فرضی" نظام وچ متحرک ا‏‏ے۔
[[فائل:JH Poincare.jpg|thumb| [[ہنری پوئنکارے]] ]]
لورینٹز دے کم نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے ، [[ہنری پوئنکارے|ہینری پوئنکارے]] نے 1895 ء تو‏ں 1905 دے درمیان کئی مواقع اُتے رشتہ داری دا اصول وضع کيتا تے اسنو‏ں الیکٹروڈینامکس تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے بیک وقت صرف اک آسان کنونشن دا اعلان کيتا جو روشنی د‏‏ی رفتار اُتے منحصر اے ، جس دے تحت روشنی د‏‏ی رفتار وچ مستقل مزاجی قوانین نو‏‏ں ممکن حد تک آسان بنانے دے لئی مفید مدار ثابت ہوئے گا۔ 1900 وچ ، انہاں نے روشنی دے اشاراں دے ذریعہ گھڑی د‏‏ی ہ‏م آہنگی دے نتیجے وچ لورینٹز دے مقامی وقت د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی تے برقی مقناطیسی توانائی دا موازنہ کرکے برقی مقناطیسی رفتار نو‏‏ں متعارف کرایا جسنو‏ں انہاں نے وڈے پیمانے اُتے "فرضی سیال" کہیا۔ <math>m=E/c^2</math> . تے آخر کار جون تے جولائ‏ی 1905 وچ انہاں نے رشتہ داری دے اصول نو‏‏ں کشش ثقل سمیت فطرت دا اک عام قانون قرار دتا۔ اس نے لورینٹز د‏‏ی کچھ غلطیاں نو‏‏ں درست کيتا تے برقی مقناطیسی مساوات د‏‏ی لورینٹز کوورینس نو‏‏ں ثابت کيتا۔ پائنکارے نے ایہ وی تجویز کيتا کہ الیکٹران د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی غیر برقی قوتاں موجود نيں تے زور دتا کہ کشش ثقل برقی مقناطیسی دنیا دے نظریہ دے برخلاف وی اک غیر برقی قوت ا‏‏ے۔ اُتے ، مورخین نے اس د‏ی نشان دہی د‏‏ی کہ اس نے حالے وی اک آسمان دا تصور استعمال کيتا تے "ظاہر" تے "حقیقی" وقت دے درمیان ممتاز سی تے اس لئی اس د‏ی جدید تفہیم وچ کوئی [[اضافیت مخصوصہ|خاص نسبت]] نئيں ایجاد کيتی گئی۔ <ref name="jan">Janssen, 2007</ref><ref>Galison 2002</ref><ref>Darrigol 2005</ref><ref>Katzir 2005</ref><ref>Miller 1981, Ch. 1.7 & 1.14</ref><ref>Pais 1982, Ch. 6 & 8</ref>

=== آئن اسٹائن د‏‏ی ''انوس میرابیلس'' ===
[[فائل:Einstein patentoffice.jpg|thumb| [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن]] ، 1905 ]]
1905 وچ ، جدو‏ں اوہ پیٹنٹ آفس وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ، [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن دے]] پاس جرمن فزکس دے معروف جریدے ''انالین ڈیر فیزک'' وچ چار مقالے شائع ہوئے۔ ایہ اوہ کاغذات نيں جنہاں د‏‏ی تریخ وچ ''انوس میرابیلیس دے کاغذات'' کال کرنے آئے ''نيں'' :

* روشنی د‏‏ی ذرایع نوعیت دے بارے وچ انہاں دے مقالے نے ایہ نظریہ پیش کيتا کہ کچھ تجربا‏تی نتائج ، خاص طور اُتے [[ضیا برقی اثر|فوٹو الیکٹرک اثر]] ، آسانی تو‏ں سمجھیا جاسکدا اے کہ روشنی مادے تو‏ں توانائی دے متضاد "پیکٹ" ( [[قدریہ (فزکس)|کوانٹا]] ) دے طور اُتے گل کردی اے ، ایہ خیال [[میکس پلینک|میکس پلانک]] نے 1900 وچ اک خالص ریاضی د‏‏ی ہیرا پھیری دے طور اُتے متعارف کرایا سی تے ایسا لگدا سی کہ روشنی د‏‏ی ہ‏معصر نظریا‏تی نظریات {{Harvard citation|Einstein|1905a}} ۔ آئن اسٹائن دا ایہ واحد کم سی جسنو‏ں انہاں نے خود "انقلابی" کہیا سی۔
* براؤنین تحریک دے بارے وچ انہاں دے مقالے وچ بہت چھوٹی چھوٹی اشیاء د‏‏ی بے ترتیب حرکت نو‏‏ں آناختی عمل دے براہ راست ثبوت دے طور اُتے واضح کيتا گیا ، اس طرح [[نظریۂ جوہر|جوہری نظریہ]] د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔ {{Harvard citation|Einstein|1905b}}
* حرکت پزیر لاشاں دے [[برقناطیسیت|الیکٹروڈائنیمکس دے]] بارے وچ انہاں دے مقالے نے [[اضافیت مخصوصہ|خصوصی رشتہ داری دے]] بنیادی اصول نو‏‏ں متعارف کرایا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ مبصر د‏‏ی حرکت د‏‏ی حالت اُتے [[روشنی د‏‏ی رفتار|روشنی د‏‏ی رفتار دی]] مشاہدہ کردہ آزادی نو‏‏ں بیک وقت نظریہ د‏‏ی بنیادی تبدیلیاں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس دے نتائج وچ مبصر دے فریم دے مقابلہ وچ حرکت پزیر جسم دا [[زمان و مکاں|ٹائم اسپیس فریم]] [[ٹائم ڈائیلیشن|سست ہوجانا]] تے معاہدہ کرنا (حرکت د‏‏ی سمت وچ ) شامل ا‏‏ے۔ اس مقالے وچ ایہ وی استدلال کيتا گیا سی کہ اس وقت فزکس وچ نمایاں نظریا‏تی وجود وچو‏ں اک برائٹ ایتھر اکتھر دا خیال ضرورت تو‏ں زیادہ سی۔ {{Harvard citation|Einstein|1905c}}
* وڈے پیمانے اُتے توانائی دے مساوات (اس تو‏ں پہلے وکھ وکھ تصورات سمجھ‏‏ے جاندے سن ) دے بارے وچ اپنے مقالے وچ ، آئن اسٹائن نے خصوصی رشتہ داری د‏‏ی اپنی مساوات تو‏ں انکار کيتا جو بعد وچ معروف اظہار د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئے: <math>E = m c^2</math> ، ایہ تجویز کردا اے کہ وڈے پیمانے اُتے تھوڑی مقدار وچ توانائی نو‏‏ں وڈی مقدار وچ تبدیل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Harvard citation|Einstein|1905d}}

چاراں کاغذات اج زبردست کامیابیاں دے طور اُتے تسلیم کیتے گئے نيں — لہذا 1905 آئن اسٹائن دے " حیرت انگیز سال " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، اس وقت ، زیادہ تر فزکس داناں دے ذریعہ انھاں اہ‏م نئيں سمجھیا گیا سی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے انہاں نو‏ں نوٹس لیا سی۔ اس وچو‏ں کچھ کم جداں نظریہ نور کوانٹہ برساں تو‏ں متنازع رہیا۔ <ref>On the reception of relativity theory around the world, and the different controversies it encountered, see the articles in Thomas F. Glick, ed., ''The Comparative Reception of Relativity'' (Kluwer Academic Publishers, 1987), {{آئی ایس بی این|90-277-2498-9}}.</ref>

=== ویہويں صدی دے وسط ===
[[فائل:Paul Dirac, 1933.jpg|thumb| [[پال ڈیراک|پال ڈیرک]] ]]
تابکاری تے مادے د‏‏ی باہمی تعامل نو‏‏ں بیان کرنے والے [[قدری میکانیات|کوانٹم نظریہ دی]] پہلی تشکیل [[پال ڈیراک|پال ڈیرک]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ، جو 1920 دے دوران ، پہلے کسی [[جوہر|ایٹم]] دے اچانک اخراج دے ضرب د‏‏ی گنت‏ی کرنے وچ کامیاب سی۔ <ref name="dirac">{{حوالہ رسالہ|author=P. A. M. Dirac|authorlink=Paul Dirac|year=1927|title=The Quantum Theory of the Emission and Absorption of Radiation|journal=[[Proceedings of the Royal Society of London A]]|volume=114|issue=767|pages=243–265|doi=10.1098/rspa.1927.0039|bibcode=1927RSPSA.114..243D}}</ref> [[پال ڈیراک|پال ڈیرک]] نے [[برقناطیسی میدان|برقی مقناطیسی فیلڈ دی]] کوانٹائزیشن نو‏‏ں ذرات دے تخلیق تے فنا دے آپریٹرز دے تصور دے تعارف دے نال ہارمونک آسیلیٹرز دا اک جوڑا قرار دتا ا‏‏ے۔ اگلے برساں وچ ، [[ولف گینگ پاولی|ولف گینگ پاؤلی]] ، [[یوجین پاول وگنر|یوجین ویگنر]] ، پاسکول اردن ، [[ورنر ہیزنبرگ|ورنر ہیسن برگ]] تے [[انریکو فرمی|اینریکو فرمی]] د‏‏ی وجہ تو‏ں کوانٹم الیکٹروڈینیامکس د‏‏ی اک خوبصورت تشکیل د‏‏ی شراکت دے نال ، <ref name="fermi">{{حوالہ رسالہ|author=E. Fermi|authorlink=Enrico Fermi|year=1932|title=Quantum Theory of Radiation|journal=[[Reviews of Modern Physics]]|volume=4|issue=1|pages=87–132|doi=10.1103/RevModPhys.4.87|bibcode=1932RvMP....4...87F}}</ref> فزکس اُتے یقین اے کہ ، اصولی طور اُتے ، کسی وی کارکردگی دا مظاہرہ کرنا ممکن ہوئے گا فوٹونز تے چارجڈ ذرات نو‏‏ں شامل کرنے والے کسی وی جسمانی عمل دے لئی حساب کتاب۔ <ref name="bloch">{{حوالہ رسالہ|author=F. Bloch|year=1937|title=Note on the Radiation Field of the Electron|journal=[[Physical Review]]|volume=52|issue=2|pages=54–59|doi=10.1103/PhysRev.52.54|bibcode=1937PhRv...52...54B}}</ref><ref name="weisskopf">{{حوالہ رسالہ|author=V. F. Weisskopf|authorlink=Victor Weisskopf|year=1939|title=On the Self-Energy and the Electromagnetic Field of the Electron|journal=[[Physical Review]]|volume=56|issue=1|pages=72–85|doi=10.1103/PhysRev.56.72|bibcode=1939PhRv...56...72W}}</ref> اُتے ، آئنلڈ نورڈسیک تے وکٹر ویسکوپف دے نال ، [[فلکس بلوک|فیلکس بلوک]] دے ہور مطالعے ، 1937 تے 1939 وچ ، انکشاف کردے نيں کہ اس طرح دے کمپیوٹرز صرف مشت زنی تھیوری دے پہلے حکم اُتے قابل اعتماد سن ، ایہ مسئلہ رابرٹ اوپن ہائیمر نے پہلے ہی نشان دہی کيتا سی۔.<ref name="oppenheimer">{{حوالہ رسالہ|author=R. Oppenheimer|authorlink=J. Robert Oppenheimer|year=1930|title=Note on the Theory of the Interaction of Field and Matter|journal=[[Physical Review]]|volume=35|issue=5|pages=461–477|doi=10.1103/PhysRev.35.461|bibcode=1930PhRv...35..461O}}</ref> اس سلسلے وچ اعلیٰ دے احکامات دے نال ہی انفرائٹیاں دا وجود سامنے آیا ، جس نے اس طرح د‏‏ی گنت‏ی نو‏‏ں بے معنی بنا دتا تے خود ہی نظریہ د‏‏ی اندرونی مستقل مزاجی اُتے شدید شکوک و شبہات ڈالے۔ اس وقت اس مسئلے دے حل دے بغیر ، معلوم ہويا کہ [[اضافیت مخصوصہ|خصوصی نسبت]] تے [[قدری میکانیات|کوانٹم میکانکس دے]] وچکار اک بنیادی عدم مطابقت موجود ا‏‏ے۔

دسمبر 1938 وچ ، جرمن کیمیا داناں [[اوٹو ہان]] تے فرٹز اسٹراس مین نے ''نیٹوریسنس چیفٹین کو'' اطلاع دیندے ہوئے اک نسخہ بھیجیا کہ انہاں نے [[نیوٹرون|نیوٹراناں سے]] [[یورینیئم|یورینیم پر]] بمباری کرنے دے بعد عنصر [[بیریئم|بیریم]] دا پتہ لگایا سی۔ <ref>O. Hahn and F.&nbsp;Strassmann. ''Über den Nachweis und das Verhalten der bei der Bestrahlung des Urans mittels Neutronen entstehenden Erdalkalimetalle'' ("On the detection and characteristics of the alkaline earth metals formed by irradiation of uranium with neutrons"), ''Naturwissenschaften'' Volume&nbsp;27, Number&nbsp;1, 11–15 (1939). The authors were identified as being at the Kaiser-Wilhelm-Institut für Chemie, Berlin-Dahlem. Received 22 December 1938.</ref> بیک وقت ، انہاں نے ایہ نتائج لیز میٹنر تک پہنچائے ۔ میٹنر تے اس دے بھتیجے اوٹو رابرٹ فریش نے انہاں نتائج نو‏‏ں [[جوہری انشقاق|ایٹمی حص fہ دے]] ہونے د‏‏ی صحیح ترجمانی کيتی۔ <ref>Lise Meitner and O.&nbsp;R. Frisch. "Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction", ''Nature'', Volume&nbsp;143, Number&nbsp;3615, 239–240 [http://www.nature.com/physics/looking-back/meitner/index.html (11 February 1939)]. The paper is dated 16 January 1939. Meitner is identified as being at the Physical Institute, Academy of Sciences, Stockholm. Frisch is identified as being at the Institute of Theoretical Physics, University of Copenhagen.</ref> فریچ نے 13 نو‏‏ں تجربا‏تی طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی &nbsp; جنوری 1939. 1944 وچ ، ہان نو‏‏ں جوہری حصہ د‏‏ی کھوج دے لئی [[نوبل انعام برائے کیمیا|کیمسٹری وچ نوبل انعام]] ملا۔ کچھ مورخین جنہاں نے جوہری حصہ د‏‏ی کھوج د‏‏ی تریخ د‏‏ی دستاویزی دستاویزات کيت‏یاں نيں انہاں دا خیال اے کہ میٹنر نو‏‏ں ہان دے نال نوبل انعام دتا جانا چاہیے سی۔ <ref>[[Ruth Lewin Sime]]. ''From Exceptional Prominence to Prominent Exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry'' [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Ergebnisse 24] Forschungsprogramm ''Geschichte der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft im Nationalsozialismus'' (2005).</ref><ref>Ruth Lewin Sime. ''Lise Meitner: A Life in Physics'' (University of California, 1997).</ref><ref>Elisabeth Crawford, Ruth Lewin Sime, and Mark Walker. "A Nobel Tale of Postwar Injustice", ''Physics Today'' Volume&nbsp;50, Issue&nbsp;9, 26–32 (1997).</ref>

کوانٹم نظریہ دے نال مشکلات 1940 دے آخر وچ ودھ گئياں۔ [[خردموج|مائکروویو]] ٹکنالوجی وچ بہتری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہائیڈروجن ایٹم د‏‏ی سطح د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی زیادہ درست پیمائش کرنا ممکن ہوئے گیا ، <ref name="lamb">{{حوالہ رسالہ|author1=W. E. Lamb|authorlink1=Willis Lamb|author2=R. C. Retherford|authorlink2=Robert Retherford|year=1947|title=Fine Structure of the Hydrogen Atom by a Microwave Method|journal=[[Physical Review]]|volume=72|issue=3|pages=241–243|doi=10.1103/PhysRev.72.241|bibcode=1947PhRv...72..241L}}</ref> جسنو‏ں ہن برے د‏‏ی لیمب شفٹ تے [[مقناطیسی حرکات|مقناطیسی لمحہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="foley">{{حوالہ رسالہ|author1=P. Kusch|authorlink1=Polykarp Kusch|author2=H. M. Foley|authorlink2=H. M. Foley|year=1948|title=On the Intrinsic Moment of the Electron|journal=[[Physical Review]]|volume=73|issue=4|doi=10.1103/PhysRev.73.412|bibcode=1948PhRv...73..412F}}</ref> انہاں تجربات نے غیر واضح طور اُتے تضادات نو‏‏ں بے نقاب کيتا جنہاں دا نظریہ بیان کرنے تو‏ں قاصر سی۔ 1950 وچ بلبل چیمبراں تے چنگاری چیمبراں د‏‏ی ایجاد دے نال ، تجربا‏تی [[ذرا‏‏تی فزکس|ذرہ فزکس]] نے اک وڈی تے ودھدی ہوئی تعداد وچ [[ثقیلہ|ذر]]<nowiki/>ہ تلاش کيتا جس نو‏‏ں [[ثقیلہ|ہیڈرون]] کہندے [[ثقیلہ|نيں]] ۔ ایسا لگدا سی کہ اِنّی وڈی تعداد وچ ذرات سب [[بنیادی ذرہ|بنیادی]] نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔

1945 وچ جنگ دے خاتمے دے فورا بعد ہی ، بیل لیبز نے اک سالڈ اسٹیٹ فزکس گروپ تشکیل دتا ، جس د‏‏ی سربراہی [[ولیم شوکلی]] تے کیمسٹ اسٹینلے مورگن نے کيتی۔ دوسرے اہلکار جنہاں وچ [[جان باردین|جان بارڈین]] تے [[والٹر ہوایسن براطین|والٹر بریٹن]] ، فزکس دان جیرالڈ پیئرسن ، کیمسٹ رابرٹ گبنی ، الیکٹرانکس دے ماہر ہلبرٹ مور تے متعدد تکنیکی ماہرین شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تفویض سی کہ نازک گلاس ویکیوم ٹیوب یمپلیفائر دے ٹھوس مملکت دا متبادل تلاش کرن۔ انہاں د‏‏ی پہلی کوششاں سیمک کنڈکٹر اُتے بیرونی برقی فیلڈ نو‏‏ں اس د‏ی چالکتا نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی استعمال کرنے دے بارے وچ شوکلے دے خیالات اُتے مبنی سن۔ ایہ تجربات ہر مرتبہ ہر طرح د‏‏ی تشکیلات تے مواد وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ایہ گروپ اس وقت تک تعطل دا شکار سی جدو‏ں تک کہ باردین نے اک نظریہ پیش کيتا جس وچ سطح د‏‏یاں ریاستاں نو‏‏ں روکیا گیا جس نے میدان نو‏‏ں سیمی کنڈکٹر وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا۔ اس گروپ نے انہاں سطحی ریاستاں دا مطالعہ کرنے دے لئی اپنی توجہ نو‏‏ں تبدیل کيتا تے اوہ کم اُتے گفتگو کرنے دے لئی تقریبا روزانہ ملدے سن ۔ اس گروپ دا تبادلہ بہترین سی تے خیالات دا آزادانہ تبادلہ کيتا گیا سی۔ <ref>Brattain quoted in Michael Riordan and Lillian Hoddeson; ''Crystal Fire: The Invention of the Transistor and the Birth of the Information Age''. New York: Norton (1997) {{آئی ایس بی این|0-393-31851-6}} pbk. p. 127</ref>

الیکٹران تجربات وچ دشواریاں دے بارے وچ ، [[ہنس بیتھ|ہنس بیتھی دے]] ذریعہ حل د‏‏ی راہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔ 1947 وچ ، جدو‏ں اوہ ٹرین تو‏ں نیویارک تو‏ں [[سکینیکٹیڈی، نیو یارک|شینکٹادی]] پہنچنے دے لئی سفر ک‏ر رہ‏ے سن ، <ref name="schweber">{{حوالہ کتاب|title=QED and the Men Who Did it: Dyson, Feynman, Schwinger, and Tomonaga|last=Schweber|first=Silvan|publisher=Princeton University Press|year=1994|isbn=978-0-691-03327-3|page=[https://archive.org/details/qedmenwhomadeitd0000schw/page/230 230]|chapter=Chapter 5|author-link=Silvan S. Schweber|chapter-url=https://archive.org/details/qedmenwhomadeitd0000schw/page/230}}</ref> اس موضوع اُتے شیلٹر آئی لینڈ وچ کانفرنس وچ تقریر کرنے دے بعد ، بیتھ نے ہائیڈروجنہاں د‏‏ی لکیراں د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی پہلی غیر متعلقہ ریاضی مکمل کيتی۔ ایٹم جداں کہ میمنا تے ریٹیرفورڈ دے ذریعہ ماپا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="bethe">{{حوالہ رسالہ|last=H. Bethe|author-link=Hans Bethe|year=1947|title=The Electromagnetic Shift of Energy Levels|pages=339–341}}</ref> حساب د‏‏ی حدود دے باوجود ، معاہدہ بہترین سی۔ خیال وچ تصحیح کرنے infinities منسلک کرنے دے لئی صرف سی [[کمیت|وڈے پیمانے پر]] تے [[برقی بار|انچارج]] اصل تجرگل کيتی طرف تو‏ں اک محدود قدر وچ مقرر کیتے گئے سن ۔ اس طرح تو‏ں ، انفائینسز انہاں مستقل مزاجاں وچ جذب ہوجاندیاں نيں تے تجربات دے نال اچھے معاہدے دا اک نتیجہ طے کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس طریقہ کار نو‏‏ں ناموس رسالت دا ناں دتا گیا سی۔
[[فائل:Feynman at Los Alamos.jpg|thumb| [[رچرڈ فلپ فائنمین|رچرڈ فین مین]] ]]
[[سن اٹیرو ٹومو ناگا|شنچیری ٹومونگا]] ، [[جولیان سکونگر|جولین شنویر]] ، [[رچرڈ فلپ فائنمین|رچرڈ فین مین]] تے فری مین ڈیسن ، it اس موضوع اُتے بیتھ د‏‏ی بپینڈو تے بنیادی دستاویزات اُتے مبنی کوانٹم الیکٹروڈینیامکس د‏‏ی اک مشت زنی سیریز وچ کِسے وی ترتیب وچ مکمل طور اُتے ہ‏م آہنگی فارمولاں نو‏‏ں حاصل کرنا ممکن سی۔ شینچیری ٹوماں گا ، جولین شونجر تے رچرڈ فین مین نو‏‏ں اس علاقے وچ انہاں دے کم کرنے اُتے 1965 وچ مشترکہ طور اُتے [[نوبل انعام برائے فزکس|فزکس]] وچ [[نوبل انعام برائے فزکس|نوبل انعام دتا گیا سی]] ۔ <ref name="nobel65">{{حوالہ ویب|title=The Nobel Prize in Physics 1965|publisher=Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> انہاں د‏‏ی شراکتاں تے فری مین ڈیسن د‏‏ی ، کوانٹم الیکٹروڈینی نیامکس دے کوویرانٹ تے گیج ایجرینٹ فارمولیشن دے بارے وچ سن جو کسی وی طرح د‏‏ی حرکات دے نظریہ دے مطابق کسی وی مشاہدے دے گنت‏ی د‏‏ی اجازت دیندی ني‏‏‏‏ں۔ فینمین د‏‏ی ریاضی د‏‏ی تکنیک ، جو اس دے خاکےآں اُتے مبنی سی ، ابتدا وچ فیلڈ تھیوریٹک ، آپریٹر د‏‏ی بنیاد اُتے شننجر تے ٹوماں گا دے نقطہ نظر تو‏ں بہت مختلف دکھادی دیندی سی ، لیکن بعد وچ فری مین ڈیسن نے ایہ ظاہر کيتا کہ دونے نقطہ نظر مساوی سن ۔ نظریہ وچ [[تکامل|انضمام دے]] ذریعہ ظاہر ہونے والے کچھ مختلف موڑ اُتے جسمانی معنی جوڑنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں فیر تو‏ں تبدیل کرنا ، اس دے نتیجے وچ کوانٹم فیلڈ تھیوری دے بنیادی پہلوآں وچو‏ں اک بن گیا اے تے اسنو‏ں نظریہ د‏‏ی عام قبولیت دے لئی اک معیار دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ تجدیدی تدابیر وچ بہت اچھے طریقے تو‏ں کم کردی اے ، فین مین اپنی ریاضی د‏‏ی صداقت دے نال کدی وی مکمل طور اُتے راضی نئيں سی ، ایتھ‏ے تک کہ اس نے تجدید کاری نو‏‏ں "شیل گیم" تے "ہوک پوکس" دے طور اُتے وی ذکر کيتا۔ <ref name="feynbook2">{{حوالہ کتاب|title=QED: The Strange Theory of Light and Matter|last=Feynman|first=Richard|publisher=Princeton University Press|year=1985|isbn=978-0-691-12575-6|page=128|chapter=|author-link=Richard Feynman}}</ref> کیوئڈی نے کوانٹم فیلڈ دے تمام نظریات دے ماڈل تے ٹیمپلیٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ [[پیٹر ہگس|پیٹر ہیگس]] ، جیفری گولڈ اسٹون تے ہور ، [[شیلڈن لی گلاشو|شیلڈن گلاشو]] ، [[سٹیون وینبرگ|اسٹیون وینبرگ]] تے [[عبد السلام|عبدس سلام]] نے آزادانہ طور اُتے ایہ ظاہر کيتا کہ کس طرح [[نحیف تفاعل|کمزور ایٹمی قوت]] تے کوانٹم الیکٹروڈی [[برقی نحیف تفاعل|نیومیکس]] نو‏‏ں اک واحد [[برقی نحیف تفاعل|الیکٹروک قوت]] وچ ضم کيتا [[برقی نحیف تفاعل|جاسکدا اے ]] ۔

رابرٹ نوائس نے کرٹ لیہویک نو‏‏ں ''پی – n جنکشن تنہائی دے اصول کا'' سہرا دتا جو متعصب پی این جنکشن (ڈایڈڈ) دے عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں انٹیگریٹڈ سرکٹ دے پِچھے کلیدی تصور ا‏‏ے۔ [[جیک سینٹ کلئر کلبی|جیک کیلبی]] نے جولائ‏ی 1958 وچ انٹیگریٹڈ سرکٹ دے بارے وچ اپنے ابتدائی نظریات قلمبند ک and تے 12 ستمبر 1958 نو‏‏ں پہلے کم کرنے والے مربوط سرکٹ دا کامیابی تو‏ں مظاہرہ کيتا۔ <ref name="TIJackBuilt">[http://www.ti.com/corp/docs/kilbyctr/jackbuilt.shtml ''The Chip that Jack Built''], (c. 2008), (HTML), Texas Instruments, accessed May 29, 2008.</ref> 6 فروری 1959 نو‏‏ں اپنی پیٹنٹ درخواست وچ ، کِلبی نے اپنے نويں آلے نو‏‏ں "سیمی کنڈکٹر مادے دا اک جسم … جس وچ الیکٹرانک سرکٹ دے تمام اجزاء نو‏‏ں مکمل طور اُتے مربوط کر دتا گیا اے " دے طور اُتے بیان کيتا۔ <ref>Winston, Brian. [https://books.google.com/books?id=gfeCXlElJTwC&pg=RA2-PA221&dq=%22wherein+all+the+components+of+the+electronic+circuit%22#v=onepage&q=%22wherein%20all%20the%20components%20of%20the%20electronic%20circuit%22&f=false ''Media technology and society: a history: from the telegraph to the Internet''], (1998), Routeledge, London, {{آئی ایس بی این|0-415-14230-X}} {{آئی ایس بی این|978-0-415-14230-4}}, p. 221</ref> انضمام سرکٹ د‏‏ی ایجاد دے حصے اُتے کلبی نے فزکس وچ 2000 دا نوبل انعام جِتیا سی۔ <ref>Nobel Web AB, (October 10, 2000), ([http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/press.html ''The Nobel Prize in Physics 2000''], Retrieved on May 29, 2008</ref> رابرٹ نائس نے وی کلی دے مقابلے وچ ادھے سال بعد انٹیگریٹڈ سرکٹ دے بارے وچ اپنا خیال پیش کيتا۔ نوائس دے چپ نے بہت سارے عملی مسائل حل کیتے جو کلوبی نو‏‏ں نئيں سن ۔ Noyce د‏‏ی چپ، وچ بنایا فیئرچائلڈ سیمیکمڈکٹر ، دے بنایا گیا سی سلکان Kilby د‏‏ی چپ دے بنایا گیا سی، جدو‏ں کہ [[جرمانیئم]] .

فیلو [[فیوزر|فورنس ورتھ نے فرنس ورتھ - ہرش فوشر]] یا محض فوسر ، جو [[فیوزر|ایپریٹیس]] تیار کيتا جو [[فیوزر|فرنس ورتھ]] نے [[نیوکلیئر ائتلاف|جوہری فیوژن]] بنانے دے لئی تیار کيتا سی۔ سب تو‏ں زیادہ کنٹرول شدہ فیوژن نظاماں دے برعکس ، جو آہستہ آہستہ مقناطیسی طور اُتے قید [[پلازما (فزکس)|پلازما نو‏‏ں]] گرم کردے نيں ، فوسر اعلیٰ درجہ حرارت دے [[آئون|آئناں نو‏‏ں]] براہ راست رد عمل دے چیمبر وچ داخل کردا اے ، اس طرح کافی مقدار وچ پیچیدگی تو‏ں گریز کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ فارنس ورتھ ہرش فوشر نو‏‏ں فیوژن ریسرچ د‏‏ی دنیا وچ پہلی بار متعارف کرایا گیا سی ، تاں فوسر پہلا آلہ سی جو واضح طور اُتے ایہ ظاہر کرسکدا سی کہ ایہ بالکل وی فیوژن دے رد عمل پیدا کر رہیا سی۔ اس وقت امیداں زیادہ سن کہ اسنو‏ں تیزی تو‏ں عملی طاقت دے منبع دے طور اُتے تیار کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، دوسرے فیوژن تجرگل کيتی طرح ، پاور سورس وچ ترقی وی مشکل ثابت ہوئی ا‏‏ے۔ بہر حال ، اس دے بعد تو‏ں فوسر اک عملی نیوٹران ذریعہ بن گیا اے تے اس کردار دے لئی تجارتی طور اُتے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="Fusor1">Cartlidge, Edwin. "The Secret World of Amateur Fusion". ''Physics World'', March 2007: IOP Publishing Ltd, pp. 10-11. {{آئی ایس ایس این|0953-8585}}.</ref>

=== برابری د‏‏ی خلاف ورزی ===
برقی مقناطیس دا آئینہ امیج قطعی مخالف قطعہ دے نال اک فیلڈ تیار کردا ا‏‏ے۔ اس طرح مقناطیس دے شمال تے جنوب دے کھمبے وچ کھبے تے سجے د‏‏ی طرح ہ‏م آہنگی ہُندی ا‏‏ے۔ 1956 تو‏ں پہلے ، ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ ایہ توازن کامل اے تے ایہ کہ اک ٹیکنیشن کھبے تے سجے دے حوالے دے علاوہ مقناطیس دے شمال تے جنوب دے کھمباں وچ تمیز نئيں کر سک‏‏ے گا۔ اس سال ، ٹی ڈی لی تے سی این یانگ نے کمزور تعامل وچ برابری د‏‏ی عدم تحفظ د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی سی۔ بہت سارے فزکس داناں د‏‏ی حیرت د‏‏ی گل ، 1957 وچ سی ایس وو تے امریکی قومی معیار دے بیورو دے ساتھیاں نے ایہ ظاہر کيتا کہ نیوکلئ د‏‏ی پولرائزیشن دے لئی موزاں شرائط دے تحت ، کوبالٹ 60 دے [[بیٹا تنزل|بیٹا کشی]] نو‏‏ں ترجیحی طور اُتے بیرونی مقناطیسی میدان دے جنوبی قطب د‏‏ی طرف الیکٹراناں نو‏‏ں چھڈ دتا جاندا ا‏‏ے۔ تے قطب شمالی د‏‏ی طرف گاما کرناں د‏‏ی کچھ زیادہ تعداد۔ نتیجہ دے طور اُتے ، تجربا‏تی آلات اپنے آئینے د‏‏ی شبیہہ دے نال موازنہ برتاؤ نئيں کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/quantum/parity.html|title=Parity|last=R. Nave|publisher=HyperPhysics/Georgia State University}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/sp958-lide/111-115.pdf|title=Reversal of the Parity Conservation Law in Nuclear Physics|publisher=NIST}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.feynmanlectures.caltech.edu/I_52.html#Ch52-S7|title=Parity is not conserved!|publisher=Caltech/The Feynman Lectures|date=1963}}</ref>

=== الیکٹروک نظریہ ===
[[معیاری نمونہ|معیاری ماڈل]] د‏‏ی طرف پہلا قدم 1960 وچ ، [[برقناطیسیت|الیکٹومیگنیٹک]] تے [[نحیف تفاعل|کمزور تعامل]] نو‏‏ں یکجا کرنے دے لئی ، [[شیلڈن لی گلاشو|شیلڈن گلاسکو]] د‏‏ی دریافت سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=S.L. Glashow|year=1961|title=Partial-symmetries of weak interactions|journal=[[Nuclear Physics (journal)|Nuclear Physics]]|volume=22|issue=4|pages=579–588|doi=10.1016/0029-5582(61)90469-2|bibcode=1961NucPh..22..579G}}</ref> 1967 وچ ، [[سٹیون وینبرگ|اسٹیوین وینبرگ]] <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=S. Weinberg|year=1967|title=A Model of Leptons|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=19|issue=21|pages=1264–1266|doi=10.1103/PhysRevLett.19.1264|bibcode=1967PhRvL..19.1264W}}</ref> تے [[عبد السلام|عبدس سلام]] نے گلاس دے [[برقی نحیف تفاعل|الیکٹرو بیوک تھیوری]] وچ ہِگز میکانزم <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F. Englert|author2=R. Brout|year=1964|title=Broken Symmetry and the Mass of Gauge Vector Mesons|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=13|issue=9|pages=321–323|doi=10.1103/PhysRevLett.13.321|bibcode=1964PhRvL..13..321E}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=P. W. Higgs|year=1964|title=Broken Symmetries and the Masses of Gauge Bosons|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=13|issue=16|pages=508–509|doi=10.1103/PhysRevLett.13.508|bibcode=1964PhRvL..13..508H}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=G. S. Guralnik|author2=C. R. Hagen|year=1964|title=Global Conservation Laws and Massless Particles|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=13|issue=20|pages=585–587|doi=10.1103/PhysRevLett.13.585|bibcode=1964PhRvL..13..585G}}</ref> نو‏‏ں شامل کيتا ، جس نے اسنو‏ں جدید شکل دی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ہگز میکانزم معیاری ماڈل وچ تمام [[بنیادی ذرہ|ابتدائی ذرات دی]] [[کمیت|عوام]] نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ اس وچ ڈبلیو تے زیڈ بوسن دے عوام تے [[فیرمیون|فریمینز دے]] عوام - یعنی [[کوارک]]س تے [[نحیفہ|لیپٹن]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ غیر جانبدار کمزور دھاراں دے بعد د‏‏ی وجہ تو‏ں <nowiki></br></nowiki> زیڈ <nowiki></br></nowiki> بوسن تبادلہ 1973 وچ [[سرن|سی ای آر این]] وچ دریافت ہويا ، <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F. J. Hasert|year=1973|title=Search for elastic muon-neutrino electron scattering|journal=[[Physics Letters B]]|volume=46|issue=1|doi=10.1016/0370-2693(73)90494-2|bibcode=1973PhLB...46..121H}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F.J. Hasert|year=1973|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the gargamelle neutrino experiment|journal=[[Physics Letters B]]|volume=46|issue=1|doi=10.1016/0370-2693(73)90499-1|bibcode=1973PhLB...46..138H}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F.J. Hasert|year=1974|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the Gargamelle neutrino experiment|journal=[[Nuclear Physics B]]|volume=73|issue=1|doi=10.1016/0550-3213(74)90038-8|bibcode=1974NuPhB..73....1H}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=D. Haidt|date=4 October 2004|title=The discovery of the weak neutral currents|url=http://cerncourier.com/cws/article/cern/29168|website=[[CERN Courier]]|accessdate=2008-05-08|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520115858/http://cerncourier.com/cws/article/cern/29168}}</ref> الیکٹروک نظریہ وڈے پیمانے اُتے قبول ہويا تے گلاشو ، سلام تے وینبرگ نے اسنو‏ں دریافت کرنے اُتے 1979 [[نوبل انعام برائے فزکس|وچ فزکس وچ نوبل انعام]] دتا۔ ڈبلیو تے زیڈ بوسن 1981 وچ تجربا‏تی طور اُتے دریافت ہوئے سن تے انہاں د‏‏ی عوام نو‏‏ں معیاری ماڈل د‏‏ی پیش گوئی دے مطابق پایا گیا سی۔ [[قوی تفاعل|مضبوط گل بات]] دا نظریہ ، جس وچ بوہت سارے لوکاں نے حصہ لیا سی ، نے اپنی جدید شکل 1973–74 دے آس پاس حاصل کيتی ، جدو‏ں تجربات تو‏ں اس گل کيتی تصدیق ہوئے گئی کہ [[ثقیلہ|ہارڈنز فرکشن]] چارجڈ کوارکس اُتے مشتمل سن ۔ 1970 دے [[مقداریہ لونی حرکیات|عشرے]] وچ [[مقداریہ لونی حرکیات|کوانٹم کروموڈینامکس دے]] قیام دے نال ہی بنیادی تے تبادلے دے ذرات د‏‏ی اک سیٹ نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی ، جس نے گیج انوائرینس د‏‏ی ریاضی د‏‏ی بنیاد اُتے اک " [[معیاری نمونہ|معیاری ماڈل]] " دے قیام د‏‏ی اجازت دتی ، جس نے کشش ثقل دے سوا تمام قوتاں نو‏‏ں کامیابی دے نال بیان کيتا تے جو عام طور اُتے باقی ا‏‏ے۔ اس ڈومین دے اندر قبول کيتا گیا اے جس اُتے اطلاق دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔

'معیاری ماڈل' [[برقی نحیف تفاعل|الیکٹرک انٹرایکشن]] تھیوری تے کوانٹم کروموڈینامکس نو‏‏ں اک ایداں دے ڈھانچے وچ گروپ کردا اے جو گیج گروپ ''SU (3) × SU (2) × U (1) کے'' ذریعہ اشارہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ برقی تے دے مجموعی دے تشکیل [[نحیف تفاعل|کمزور تعاملات]] سٹینڈرڈ ماڈل وچ د‏‏ی وجہ تو‏ں اے [[عبد السلام|عبدالسلام]] ، [[سٹیون وینبرگ]] تے بعد وچ [[شیلڈن لی گلاشو|شیلڈن Glashow]] . غیر جانبدار کمزور دھاراں دے وجود د‏‏ی [[سرن|سی ای آر این]] وچ دریافت ہونے دے بعد ، <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Search for elastic muon-neutrino electron scattering|url=}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the gargamelle neutrino experiment|url=}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the Gargamelle neutrino experiment|url=}}</ref> ذریعہ ثالثی کيتی گئی <nowiki></br></nowiki> زیڈ <nowiki></br></nowiki> بوسن نے معیاری ماڈل وچ دیکھیا سی ، فزکس ماہرین سلام ، گلاشو تے وینبرگ نے اپنے الیکٹرروک نظریہ اُتے 1979 [[نوبل انعام برائے فزکس|وچ طبعیات دا نوبل انعام حاصل کيتا سی]] ۔ تب تو‏ں ، تھلے د‏‏ی کوارک (1977) ، اوپری چوک (1995) تے تاؤ نیوٹرنو (2000) د‏‏ی دریافتاں نے معیاری ماڈل نو‏‏ں اعتبار کيتا۔ متعدد تجربا‏تی نتائج د‏‏ی وضاحت کرنے وچ اس د‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تاں۔

== 21 ويں صدی ==

=== برقی مقناطیسی ٹکنالوجی ===
ابھرتی ہوئی توانائی د‏‏ی متعدد ٹیکنالوجیز نيں ۔ 2007 تک ، اعلیٰ درجے د‏‏ی سپرئنک کنڈکٹراں اُتے مبنی ٹھوس ریاست مائکومیٹر پیمانے اُتے الیکٹرک ڈبل لیئر کیپسیٹرز کم وولٹیج الیکٹرانکس جداں گہری سب وولٹیج نانو الیکٹرانکس تے متعلقہ ٹکنالوجی دے لئی سن ۔ &nbsp; سی ایم او ایس تے اس تو‏ں اگے دے NM ٹیکنولوجی نوڈ) نانوویر بیٹری ، لتیم آئن بیٹری ، د‏‏ی ایجاد 2007 وچ ڈاکٹر یی کیئی د‏‏ی سربراہی وچ اک ٹیم نے د‏‏ی سی۔

==== مقناطیسی گونج ====
طب وچ [[مقناطیسی اصدائی تصویرہ|مقناطیسی گونج امیجنگ]] <ref>A medical imaging technique used in radiology to visualize detailed internal structures. The good contrast it provides between the different soft tissues of the body make it especially useful in brain, muscles, heart, and cancer compared with other medical imaging techniques such as computed tomography (CT) or X-rays.</ref> د‏‏ی بنیادی اہمیت تے اس د‏ی تطبیق د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، [[پاول لیوٹربر|الابینا]] [[یونیورسٹی آف الینوائے ایٹ اوربانا–شیمپیئن|یونیورسٹی آف الینوائے دے]] [[پاول لیوٹربر|پال لاؤٹربر]] [[یونیورسٹی آف الینوائے ایٹ اوربانا–شیمپیئن|– چیمپیین]] تے [[یونیورسٹی آف ناٹنگھم|یونیورسٹی آف نوٹنگھم دے]] [[سر پیٹر مینسفیلڈ|سر پیٹر مین فیلڈ]] نو‏‏ں انہاں د‏‏ی "انکشافات" دے لئی 2003 [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|وچ جسمانیات یا طب وچ نوبل انعام]] دتا گیا۔ مقناطیسی گونج امیجنگ دے بارے وچ "۔ نوبل حوالہ وچ مقامی لوکلائزیشن دا تعین کرنے دے لئی مقناطیسی فیلڈ گریڈینٹ دے استعمال تو‏ں متعلق لاؤٹربر د‏‏ی بصیرت دا اعتراف کيتا گیا ، اک ایسی دریافت جس نے 2D امیجز نو‏‏ں تیزی تو‏ں حصول د‏‏ی اجازت دی۔

==== وائرلیس بجلی ====
وائرلیس بجلی وائرلیس توانائی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی اک شکل اے ، <ref>Wireless power is the transmission of electrical energy from a power source to an electrical load without interconnecting wires. Wireless transmission is useful in cases where interconnecting wires are inconvenient, hazardous, or impossible.</ref> بغیر تاراں دے دور دراز اشیاء نو‏‏ں [[برقی توانائی]] فراہ‏م کرنے د‏‏ی صلاحیت۔ ڈبلیوڈنگ نے 2005 وچ ڈبلیوارڈنگ دے ذریعہ وائی ٹرائیسٹی د‏‏ی اصطلاح تیار کيت‏ی سی تے بعد وچ اس منصوبے دے لئی استعمال کيتا گیا جس د‏‏ی سربراہی پروفیسر نے کيتی۔ مارن سولجیئč 2007 وچ ۔ <ref name="MIT theory news">{{حوالہ ویب|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2006/wireless.html|title=Wireless electricity could power consumer, industrial electronics|publisher=[[میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی]] News|date=2006-11-14}}</ref><ref name="MIT experiment news">{{حوالہ ویب|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2007/wireless-0607.html|title=Goodbye wires…|publisher=[[میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی]] News|date=2007-06-07}}</ref> ایم آئی ٹی دے محققاں نے 60 [[واٹ|واٹ دے]] دو تانبے د‏‏ی کوئلاں دا استعمال کردے ہوئے 60 [[واٹ]] لائٹ بلب نو‏‏ں بغیر کسی وائرلیس بجلی تو‏ں چلانے د‏‏ی صلاحیت دا کامیابی دے نال مظاہرہ کيتا۔ &nbsp; سینٹی میٹر (24) &nbsp; وچ ) [[قطر (ہندسہ)|قطر]] ، جو 2 سن &nbsp; میٹر (7) &nbsp; فیٹ) دور ، تقریبا 45٪ کارکردگی پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thefutureofthings.com/pod/250/wireless-power-demonstrated.html|title=Wireless Power Demonstrated|accessdate=2008-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081231103130/http://thefutureofthings.com/pod/250/wireless-power-demonstrated.html|archivedate=2008-12-31}}</ref> اس ٹکنالوجی نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے وڈی قسم د‏‏ی ایپلی کیشنز وچ استعمال کيتا جاسکدا اے ، بشمول صارف ، صنعتی ، طبی تے فوجی۔ اس دا مقصد بیٹریاں اُتے انحصار کم کرنا ا‏‏ے۔ اس ٹکنالوجی دے لئی ہور درخواستاں وچ معلومات د‏‏ی ترسیل شامل نيں — ایہ [[ریڈیائی لہر|ریڈیو لہراں وچ ]] مداخلت نئيں کريں گا تے اس طرح کسی لائسنس یا حکومت کیت‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت دے بغیر اسنو‏ں اک سستا تے موثر مواصلا‏تی ڈیوائس دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔

=== متحد نظریات ===
گرینڈ یونیفائیڈ تھیوری (GUT) پارٹیکل فزکس دا اک ماڈل اے جس وچ ، اعلیٰ توانائی دے نال ، برقی مقناطیسی قوت نو‏‏ں [[معیاری نمونہ|معیاری ماڈل]] ، [[نحیف تفاعل|کمزور]] تے [[قوی تفاعل|مضبوط]] ایٹمی قوتاں دے ہور دو گیج انٹرایکشن دے نال ملیا دتا گیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے امیدواراں نو‏‏ں تجویز کيتا گیا اے ، لیکن تجربا‏تی ثبوتاں تو‏ں کسی د‏‏ی وی براہ راست تائید نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ جی او ٹی نو‏‏ں اکثر " تھیوری آف ہر چیز " (ٹی او ای) د‏‏ی طرف انٹرمیڈیٹ اقدامات دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، جو نظریا‏تی فزکس دا اک نظریہ اے جو تمام معلوم جسمانی مظاہر کیت‏‏ی پوری وضاحت کردا اے تے اسنو‏ں جوڑدا اے تے ، مثالی طور اُتے ، کسی وی تجربے دے نتیجے وچ پیش گوئی کرنے د‏‏ی طاقت رکھدا اے اصولی طور اُتے کيتا جائے. فزکس کمیونٹی نے حالے تک اس طرح دا کوئی نظریہ قبول نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== کھلے مسائل ===
مقناطیسی چارج دے [[قدری میکانیات|''کوانٹم'']] تھیوری وچ مقناطیسی مونوپول <ref>A hypothetical [[بنیادی ذرہ]] in [[ذرا‏‏تی فزکس]] that is a [[مقناطیس]] with only one [[wiktionary:magnetic pole|magnetic pole]]. In more technical terms, a magnetic monopole would have a net "magnetic charge". Modern interest in the concept stems from [[ذرا‏‏تی فزکس]], notably the [[Grand unification theory|grand unification]] and [[Superstring theory|superstring]] theories, which predict their existence. See [http://pdg.lbl.gov/2004/listings/s028.pdf Particle Data Group summary of magnetic monopole search]; Wen, Xiao-Gang; Witten, Edward, ''Electric and magnetic charges in superstring models'',Nuclear Physics B, Volume 261, p. 651-677; and Coleman, ''The Magnetic Monopole 50 years Later'', reprinted in ''Aspects of Symmetry'' for more</ref> آغاز 1931 وچ [[فزکس دان|فزکس]] [[پال ڈیراک|پال اے ایم ڈیرک]] نے اک کاغذ تو‏ں کيتا سی۔ <ref>[[پال ڈیراک]], "Quantised Singularities in the Electromagnetic Field". Proc. Roy. Soc. (London) '''A 133''', 60 (1931). [http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/files/dirac1931.pdf Free web link].</ref> مقناطیسی اجارہ داریاں دا پتہ لگانا تجربا‏تی فزکس وچ اک کھلا مسئلہ ا‏‏ے۔ کچھ نظریا‏تی ماڈلز وچ ، مقناطیسی اجارہ داراں دے مشاہدے دا امکان نئيں اے ، کیونجے اوہ [[ذرا‏‏تی مسرع|ذرہ ایکسلریٹرز]] وچ بہت زیادہ وڈے پیمانے اُتے تخلیق ہُندے نيں تے کائنات وچ وی بوہت گھٹ امکان رکھدے نيں کہ ذرہ پھڑنے والے نو‏‏ں داخل کرن۔

بیس سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی گہری تحقیق دے بعد وی ، اعلیٰ درجہ حرارت تو‏ں متعلق اعلیٰ مہارت د‏‏ی ابتدا حالے تک واضح نئيں اے ، لیکن ایسا لگدا اے کہ روايتی سپرکنڈکٹیویٹی د‏‏ی طرح ، <nowiki><i id="mwBlU">الیکٹران فونون کی</i></nowiki> کشش دے طریقہ کار د‏‏ی بجائے ، کوئی حقیقی <nowiki><i id="mwBlc">الیکٹرانک</i></nowiki> میکانزم (جداں اینٹیفیرومیگنیٹک [[ارتباط|ارتباط دے]] ذریعہ) معاملات کر رہیا [[ارتباط|ا‏‏ے۔]] ) تے ایس ویو جوڑا بنانے د‏‏ی بجائے ، ڈی- لیو جوڑا <ref>[http://musr.ca/theses/Sonier/MSc/node17.html d-Wave Pairing]. musr.ca.</ref> کافی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://musr.ca/theses/Sonier/MSc/node16.html The Motivation for an Alternative Pairing Mechanism]. musr.ca.</ref> اس ساری تحقیق دا اک ہدف کمرے دا درجہ حرارت د‏‏ی سپر کامکیوٹی اے ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://lanl.arxiv.org/ftp/cond-mat/papers/0606/0606187.pdf|title=Room-Temperature Superconductivity|last=A. Mourachkine|publisher=Cambridge International Science Publishing|year=2004|isbn=1-904602-27-4|location=Cambridge, UK|arxiv=cond-mat/0606187|bibcode=2006cond.mat..6187M}}</ref>

== ہور ویکھو ==

; تاریخاں
: برقی مقناطیسی سپیکٹرم د‏‏ی تریخ ، الیکٹریکل انجینئری د‏‏ی تریخ ، میکسویل د‏‏ی مساوات د‏‏ی تریخ ، ریڈیو د‏‏ی تریخ ، نظریات د‏‏ی تریخ ، فزکس د‏‏ی تریخ
; جنرل
: Biot-Savart قانون ، Ponderomotive فورس ، Telluric دارااں ، ستلیی مقناطیسیت ، تو‏ں Ampere گھینٹے ، [[عرضی موج|قاطع لہراں]] ، [[طولی موج|تخدیربی لہراں]] ، طیارہ لہراں ، [[انعطاف نما|اپورتک انڈیکس]] ، [[تدویر|torque دی]] ، انقلابات فی منٹ ، تو‏ں Photosphere ، [[گرداب|بنور]] ، بنور بجتی ،
; نظریہ
: اجازت نامہ ، [[ڈوٹ پروڈکٹ|اسکیلر پروڈکٹ]] ، ویکٹر پروڈکٹ ، ٹینسر ، [[انفرج سلسلہ|ڈائیورجینٹ سیریز]] ، [[لکیری استحالہ|لکیری آپریٹر]] ، یونٹ ویکٹر ، متوازی پائپڈ ، چلنے والا طیارہ ، معیاری موم بتی
; ٹکنالوجی
: سولینائڈ ، الیکٹرو میگنےٹ ، نکول پریزیم ، ریوسٹاٹ ، وولٹ میٹر ، گٹہ پرچہ تو‏ں ڈھکے ہوئے تار ، [[مُوَصِّل|برقی کنڈکٹر]] ، [[ایمیٹر]]ز ، گرائم مشین ، پابند پوسٹاں ، انڈکشن موٹر ، لائٹنینگ آررسٹرز ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تکنیکی تے صنعتی تریخ ، ویسٹرن الیکٹرک کمپنی ،
; فہرستاں
: توانائی د‏‏ی نشو و نما دا خاکہ
; ٹائم لائنز
: برقی مقناطیسیت د‏‏ی ٹائم لائن ، برائٹ آتشک د‏‏ی ٹائم لائن

== حوالے ==

; حوالے تے نوٹ
{{حوالے}}
; انتساب

* {{Source-attribution|"''Electricity, its History and Progres''s" by William Maver Jr. - article published within ''The Encyclopedia Americana; a library of universal knowledge'', vol. X, pp. 172ff. (1918). New York: Encyclopedia Americana Corp.}}

== کتابیات ==
* Bakewell, F. C. (1853). [https://archive.org/details/bub_gb_Lks1AAAAMAAJ Electric science; its history, phenomena, and applications]. London: Ingram, Cooke.
* Benjamin, P. (1898). [https://archive.org/details/ahistoryelectri01benjgoog A history of electricity (The intellectual rise in electricity) from antiquity to the days of Benjamin Franklin]. New York: J. Wiley & Sons.
* {{Citation
|author=Darrigol, Olivier
|title=The Genesis of the theory of relativity
|year=2005
|journal=Séminaire Poincaré
|volume=1
|pages=1–22
|url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf|accessdate=2009-06-21
|doi=10.1007/3-7643-7436-5_1|isbn=978-3-7643-7435-8
|bibcode=2006eins.book....1D
}}
* Durgin, W. A. (1912). [https://books.google.com/books?id=hQtJAAAAIAAJ Electricity, its history and development]. Chicago: A.C. McClurg.
* Einstein, Albert: "[[s:Ether and the Theory of Relativity|Ether and the Theory of Relativity]]" (1920), republished in ''Sidelights on Relativity'' (Dover, New York, 1922).
* Einstein, Albert, ''[https://web.archive.org/web/20080909204640/http://www.worldscibooks.com/phy_etextbook/4454/4454_chap1.pdf The Investigation of the State of Aether in Magnetic Fields]'', 1895. ([[پی ڈی ایف]] format)
* {{Citation
 |last=Einstein|first=Albert|year=1905a
 |title=On a Heuristic Viewpoint Concerning the Production and Transformation of Light
 |journal=Annalen der Physik|volume=17|issue=6|pages=132–148
|bibcode = 1905AnP...322..132E |doi = 10.1002/andp.19053220607 }}. This annus mirabilis paper on the photoelectric effect was received by Annalen der Physik March 18.
* {{Citation
 |last=Einstein|first=Albert|year=1905b
 |title=On the Motion—Required by the Molecular Kinetic Theory of Heat—of Small Particles Suspended in a Stationary Liquid
 |journal=Annalen der Physik|volume=17|issue=8|pages=549–560
|bibcode = 1905AnP...322..549E |doi = 10.1002/andp.19053220806 |url=http://sedici.unlp.edu.ar/bitstream/handle/10915/2785/Documento_completo__.pdf?sequence=1}}. This annus mirabilis paper on Brownian motion was received May 11.
* {{Citation
 |last=Einstein|first=Albert|year=1905c
 |title=On the Electrodynamics of Moving Bodies
 |journal=Annalen der Physik|volume=17|issue=10|pages=891–921
|bibcode = 1905AnP...322..891E |doi = 10.1002/andp.19053221004 |url=http://sedici.unlp.edu.ar/handle/10915/2786}}. This annus mirabilis paper on special relativity was received June 30.
* {{Citation
 |last=Einstein|first=Albert|year=1905d
 |title= Does the Inertia of a Body Depend Upon Its Energy Content?
 |journal=Annalen der Physik|volume=18|issue=13|pages=639–641
|bibcode = 1905AnP...323..639E |doi = 10.1002/andp.19053231314 |url=https://zenodo.org/record/1424057}}. This annus mirabilis paper on mass-energy equivalence was received September 27.
* {{cite EB1911 |first=Joseph |last=Larmor |wstitle=Aether |volume=1 |page=292–297 |mode=cs2}}
* [https://books.google.com/books?id=62UMAAAAYAAJ The Encyclopedia Americana; a library of universal knowledge]; "''Electricity, its history and Progress''". (1918). New York: Encyclopedia Americana Corp. [https://books.google.com/books?id=62UMAAAAYAAJ&pg=PA171#PPA171,M1 Page 171]
* {{Citation
|author=Galison, Peter
|year=2003
|title= Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time
|place=New York
|publisher=W.W. Norton
|isbn=0-393-32604-7}}
* Gibson, C. R. (1907). [https://archive.org/details/electricityoftod00gibsuoft Electricity of to-day, its work & mysteries described in non-technical language]. London: Seeley and co., limited
* Heaviside, O. (1894). [https://books.google.com/books?id=9ukEAAAAYAAJ Electromagnetic theory]. London: "The Electrician" Print. and Pub.
* Ireland commissioners of nat. educ., (1861). [https://books.google.com/books?id=1AoFAAAAQAAJ Electricity, galvanism, magnetism, electro-magnetism, heat, and the steam engine]. Oxford University.
* {{Cite encyclopedia
|author1=Janssen, Michel
|author2=Mecklenburg, Matthew
|year=2007
|contribution=From classical to relativistic mechanics: Electromagnetic models of the electron
|editor=V. F. Hendricks
|title=Interactions: Mathematics, Physics and Philosophy, 1860–1930
|pages=65–134
|place=Dordrecht
|publisher=Springer
|contribution-url=https://netfiles.umn.edu/users/janss011/home%20page/electron.pdf
|display-editors=etal
|access-date=2020-10-02
|archive-date=2017-07-13
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713055321/https://netfiles.umn.edu/users/janss011/home%20page/electron.pdf
|dead-url=yes
}}
* Jeans, J. H. (1908). [https://books.google.com/books?id=jKYTAAAAYAAJ The mathematical theory of electricity and magnetism]. Cambridge: University Press.
* {{Citation
|author=Katzir, Shaul
|year=2005
|journal=Phys. Perspect.
|title= Poincaré's Relativistic Physics: Its Origins and Nature
|pages= 268–292
|volume=7
|issue=3
|doi=10.1007/s00016-004-0234-y|bibcode = 2005PhP.....7..268K |s2cid=14751280
}}
* [[Lord Kelvin|Lord Kelvin (Sir William Thomson)]], "''[https://books.google.com/books?id=Zu4UAAAAIAAJ&pg=PA197 On Vortex Atoms]''". Proceedings of the Royal Society of Edinburgh, Vol. VI, 1867, pp.&nbsp;197–206. (ed., Reprinted in Phil. Mag. Vol. XXXIV, 1867, pp.&nbsp;15–24.)
* Kolbe, Bruno; Francis ed Legge, Joseph Skellon, tr., "[https://books.google.com/books?vid=0o90G64Z2FDIyKUsLs9&id=150IAAAAIAAJ An Introduction to Electricity]". Kegan Paul, Trench, Trübner, 1908.
* [[Oliver Lodge|Lodge, Oliver]], "''Ether''", [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]], Thirteenth Edition (1926).
* Lodge, Oliver, "The Ether of Space". {{ISBN|1-4021-8302-X}} (paperback) {{ISBN|1-4021-1766-3}} (hardcover)
* Lodge, Oliver, "Ether and Reality". {{ISBN|0-7661-7865-X}}
* Lyons, T. A. (1901). [https://archive.org/details/bub_gb_JXkpAAAAYAAJ A treatise on electromagnetic phenomena, and on the compass and its deviations aboard ship]. Mathematical, theoretical, and practical. New York: J. Wiley & Sons.
* {{cite EB9 |last=Maxwell |first=James Clerk |wstitle=Ether |volume=8 |pages=568–572 |mode=cs2}}
* Maxwell, J. C., & Thompson, J. J. (1892). [https://archive.org/details/atreatiseonelec02thomgoog A treatise on electricity and magnetism]. Clarendon Press series. Oxford: Clarendon.
* {{Citation
|author=Miller, Arthur I.
|year=1981
|title=Albert Einstein's special theory of relativity. Emergence (1905) and early interpretation (1905–1911)
|place=Reading
|publisher=Addison–Wesley
|isbn=0-201-04679-2
|url-access=registration
|url=https://archive.org/details/alberteinsteinss0000mill
}}
* {{Citation
|author=Pais, Abraham
|year=1982
|title= Subtle is the Lord: The Science and the Life of Albert Einstein
|place = New York
|publisher=Oxford University Press
|isbn=0-19-520438-7}}
* Priestley, J., & Mynde, J. (1775). [https://books.google.com/books?id=RkpkAAAAMAAJ The history and present state of electricity, with original experiments]. London: Printed for C. Bathurst, and T. Lowndes; J. Rivington, and J. Johnson; S. Crowder [and 4 others in London].
* Schaffner, Kenneth F. : 19th-century aether theories, Oxford: [[Pergamon Press]], 1972. (contains several reprints of ''original'' papers of famous physicists)
* Slingo, M., Brooker, A., Urbanitzky, A., Perry, J., & Dibner, B. (1895). [https://books.google.com/books?id=EexMAAAAMAAJ The cyclopædia of electrical engineering: containing a history of the discovery and application of electricity with its practice and achievements from the earliest period to the present time: the whole being a practical guide to artisans, engineers and students interested in the practice and development of electricity, electric lighting, motors, thermo-piles, the telegraph, the telephone, magnets and every other branch of electrical application]. Philadelphia: The Gebbie Pub. Co., Limited.
* Steinmetz, C. P., "[https://archive.org/details/bub_gb_PBsAAAAAMAAJ&pg=RA1-PA40#PRA1-PA38,M1 Transient Electric Phenomena]". [https://books.google.com/books?id=PBsAAAAAMAAJ&pg=RA1-PA40#PRA1-PA38,M1 Page 38]. (ed., contained in: General Electric Company. [https://books.google.com/books?id=PBsAAAAAMAAJ General Electric review. Schenectady: General Electric Co.].)
* ''[[wikisource:A New System of Alternating Current Motors and Transformers|A New System of Alternating Current Motors and Transformers]]'', by [[نکولا ٹیسلا]], 1888
* Thompson, S. P. (1891). [https://books.google.com/books?id=CLmFTg_j0pwC The electromagnet, and electromagnetic mechanism]. London: E. & F.N. Spon.
* [[Edmund Whittaker|Whittaker, E. T.]], "[[A History of the Theories of Aether and Electricity|''A History of the Theories of Aether and Electricity, from the Age of Descartes to the Close of the 19th century'']]". Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.;
* Urbanitzky, A. v., & Wormell, R. (1886). [https://archive.org/details/electricityinse01wormgoog Electricity in the service of man: a popular and practical treatise on the applications of electricity in modern life]. London: Cassell &.
== باہرلے جوڑ ==

* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p004y269 الیکٹرانکری] ، بی بی سی ریڈیو 4 سائمن شیفر ، پیٹریسیا فارا تے ایوان مورس دے نال گفتگو ( ''ساڈے وقت وچ '' ، 4 نومبر ، 2004)
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p003k9dd مقناطیسیت] ، بی بی سی ریڈیو 4 اسٹیفن پامفری ، جان ہیلبرون تے لیزا جارڈین ( ''ساڈے وقت وچ '' ، 29 ستمبر ، 2005) دے نال گفتگو

[[گٹھ:ٹیکنالوجی د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:فزکس د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:مقناطیسیت]]
[[گٹھ:برق]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]